Lệ Thu Tiếc Mùa Thu

Tháng 6 này, Lệ Thu về hát trong chương trình Rơi lệ Ru người của Trịnh Công Sơn sau bao lần lặng lẽ về, lặng lẽ đi. Giọng hát lừng lẫy một thời cuối cùng cũng đã lại cất lên ở quê nhà, sau bao năm vắng mặt. Tôi nghe Lệ Thu từ lúc còn là một cậu bé. Hồi ấy, ba tôi có một bộ sưu tập đĩa nhạc, tất nhiên không phải là compact disc như ngày nay, mà là đĩa vinyl. Những chiếc đĩa nhựa nhiều màu sắc mà so với đĩa compact bây giờ trông to đùng. Nghe đĩa nhựa có một cái thú riêng mà đĩa compact ngày nay không có. Đó là tiếng nổ lách tách của kim chạm vào rãnh đĩa. Ngày xưa, dàn nhạc và cách phối khí thường mộc mạc, đơn giản nhưng trung thực tuyệt đối. Khi thu âm, nếu chưa đạt, ca sĩ, nhạc công đành phải làm lại toàn bộ. Ngày nay, với kỷ thuật tiên tiến thu theo từng track, người ta có thể thâu và chỉnh sửa một câu nhạc, hay thậm chí chỉ một từ trong bài hát mà ca sĩ hát phô. Nhưng cũng chính vì thế, sự trung thực bị mất đi. (Đừng ngạc nhiên nếu đôi khi bạn tình cờ nhận ra rằng một giọng ca nào đó ngày nay khi hát live thì không hay bằng nghe từ đĩa nhạc.) Đĩa vinyl cho người nghe ấn tượng trung thực và sống động như thể ca sĩ đang đứng hát ngay bên cạnh mình. Và như thế, giọng ca phải vững vàng và tài năng thật sự, vì chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dễ dàng bị phát hiện.

Ngày ấy cùng với Khánh Ly, Lệ Thu rất thường hát nhạc Trịnh. Trong bộ sưu tập đĩa vinyl ấy, có rất nhiều đĩa Trịnh của hai ca sĩ này. Lệ Thu có một giọng hát buồn da diết. Mà cũng chính vì cái chất giọng đó, cùng với nghệ danh của chị và nhạc phẩm Nước Mắt Mùa Thu mặc nhiên gắn Lệ Thu với một giọng hát buồn tênh như lời giới thiệu trong album Sơn Ca 9, (xuất hiện bấy giờ qua băng cối Aka): “...tiếng hát Lệ Thu, qua những tình khúc giá trị nghệ thuật của một thưở xa xưa, từng gây thương cảm lòng người. Lệ Thu, như cái tên tiền định của một đời nghệ sĩ hát bằng nước mắt yêu thương...” Mãi đến nay, mỗi khi nghe lại lời giới thiệu mở đầu album này, tôi vẫn lạnh người như bao lần. Lần về nầy, trong một bài phỏng vấn trên báo, Lệ Thu có ý cải chính ý nghĩa cái tên của mình rằng chữ “Lệ” trong tên của chị không chỉ có nghĩa là “buồn” mà còn có nghĩa là “đẹp” nữa, vì thế bên cạnh một “mùa thu đẫm lệ” còn có một “mùa thu mỹ lệ”. Dù vậy, không thể phủ nhận tiếng hát Lệ Thu buồn. (Nhưng thói thường, cái đẹp rất hay đồng hành với cái buồn). Tiếng hát của chị biểu cảm, thổn thức trong từng câu, thậm chí từng chữ, chuyên chở một đam mê đến tận cùng. Đôi khi tôi nghĩ mà lo, cách hát hết mình như thế quả rất phí sức. (Hãy nhìn Khánh Ly mà xem, cái kiểu hát ngang ngang, lành lạnh của chị có thể bền lâu hơn vì ít phí sức hơn, dù quyến rũ ở một khía cạnh khác.)

Khi nói đến Lệ Thu, nhiều người hay nghĩ đến Nước mắt Mùa thu, Mái tóc Dạ hương, Thuyền Viễn xứ, Hương xưa, vv. Đó là những bài hát gắn liền với tên tuổi này mà mọi người đều công nhận. Nhưng với cái tai nghe nhạc “bất thường” của tôi, tuyệt tác của Lệ Thu phải là Tiếc thu. Mà phải là Tiếc thu trong album Dấu vết Tình ta với giọng đọc lời dẫn của Khánh Ly do nhà văn Đào Trường Phúc viết nhé. Tiếc thu của Lệ Thu đẹp, sang trọng và buồn mênh mang. Mở đầu bằng những thanh âm piano ngưng đọng như đánh dấu thời khắt chuyển mùa. Xin hãy im lặng mà nghe thật kỹ từng câu, từng từ bài hát cho đến chữ “mênh mông” cuối cùng và chết lịm đi một hồi lâu sau đó. Xét về mặc ca từ thì chữ “mênh mông’ ở cuối bài này không dễ hát chút nào. Thường thường, để ca sĩ có thể ngân vang ở đoạn kết thúc, nhạc sĩ thường kết thúc bằng một từ có khẩu hình mở để ca sĩ tha hồ mà khoe giọng ngân vang. Nhưng ở đây chữ “mênh mông” mở ra rồi khép lại tức thì. Và hai từ đó đã được Lệ Thu đẩy ra, run rẫy một tí rồi om lại hay đến sững sờ. Chính việc xử lý hai từ này thể hiện đẳng cấp của một giọng hát. Cứ mỗi lần nghe đến đó, tôi vẫn còn nguyên cảm giác tê tái, chết lịm như ban đầu. Đôi khi một câu, một chữ trong bài hát có thể khiến cả bài được nâng lên một tầm cao mới mà trở thành tuyệt tác. Cũng giống như bài hát quá quen thuộc I’ll Always Love You của Whitney Houston. (Xin mạn phép ngoài lề một chút.) Bài hát này có rất nhiều version vì nó quá nổi tiếng, nhưng khổ nổi cái tai tôi chỉ trung thành với một version duy nhất mà thôi. Những phiên bản khác, cũng Whitney hát, nhưng không xuất thần ở câu ấy như trong version đó. Hãy tìm nghe, ngay đoạn đầu, sau câu hát như nói “If I should stay, I will only be in your way... So I’ll go, but I know...” khi ca sĩ bắt đầu nhả hơi câu "... And I will always love you...," Whitney tiết chế để làn hơi ra dần dần, nhẹ nhàng nhưng mãnh liệt, đủ để vuốt ve và làm người nghe xao xuyến đến tột cùng. Có vẻ như là tai nghe nhạc của tôi hơi bị kỹ nhỉ? Nhưng trong nghệ thuật, (và trong chuyên môn nữa,) tôi nghĩ phải cần “khó” như thế.

Rằng Lệ Thu tiếc thu đến thế là cùng.

Cũng nên kể đến cái tài hoa của Duy Cường, người hòa âm cho tuyệt tác này của Lệ Thu. Xưa nay, với giới nghệ sĩ Việt ở hải ngoại, tôi rất kết lối hòa âm của Duy Cường, luôn sang trọng và chừng mực, luôn cổ điển một chút với dàn nhạc dây và những cái vuốt đuôi sau mỗi câu hát thật điệu nghệ và bay bướm. Ở tác phẩm này Duy Cường còn thêm thắt âm thanh của tiếng chuông đồng hồ như ngầm đánh dấu thời khắt chuyển mùa thật là tinh tế. Tinh tế còn đến từ lời dẫn văn hoa của nhà văn Đào Trường Phúc qua giọng đọc lạnh của Khánh Ly rằng “Mùa thu không về nữa, nhưng anh biết không, mãi mãi trong tâm hồn em vẫn chỉ là sương khói của mùa thu năm ấy. Ôi mùa thu, cái mùa của những giấc mộng tàn phai, có còn giữ giùm ta đó chăng xác lá vàng khô trên những lối hẹn hò...”

Nhân nói về ca sĩ. Cứ ngẫm mà xem, những giọng ca ngày trước rất biết giá trị của cái riêng, cái độc của chất giọng mình. Dù cùng thời, Khánh Ly hoàn toàn khác với Lệ Thu. Thái Thanh có một không hai. Mai Hương, Hà Thanh đều là soprano nhưng nghe là biết ai ngay. Duy Trác khác hẳn Sĩ Phú. Tuấn Ngọc, dù có vài phiên bản, vẫn cứ là anh. Quỳnh Giao không thể nhầm lẫn với Kim Tước. Gần hơn, Ý Lan, tuy là con của Thái Thanh, được thừa hưởng làn hơi cũng như sự dạy dỗ của mẹ, nhưng không vì thế mà hát giống mẹ. ... Cái riêng của mỗi người được tôn trọng và phát triển. Chỉ cần nghe tiếng là nhận ra giọng hát. Không như vài ca sĩ bây giờ, nhiều đấy, nhưng na ná nhau.

Mà chính điều đó làm nên đẳng cấp.

Tiếc Thu

                                    Thanh Trang

Mắt đã một chiều thu hoen lệ sầu.
Tiếng đã lạc loài trong tim nghẹn ngào.
Đưa anh về chiều thu reo dưới gót.
Âm thầm từng hồi giá buốt, nghe tin đông sang.

Nhớ những đường về sương rơi mịt mùng.
Mắt biếc là màu riêng tôi lạnh lùng.
Thương cho người về cô đơn với bóng.
Mây chiều lạc loài đã xuống với thu mênh mông.

Ai lãng du đêm dài cùng khói mây.
Hôn tóc anh nghe hồn mình đắng cay.
Tháng năm buồn miệt mài từng ngón tay.
Khi về còn xao xuyến ru hồn người đắm say.

Nhớ mãi từng chiều thu rơi ngàn trùng.
Tóc đã lạc cùng mây trôi ngại ngùng.
Đêm mong người về cho vơi giá buốt.
Nghe hồn từng mùa đã khuất.
Tiếc thu mênh mông...

Nếu bạn yêu giọng hát Tuấn Ngọc, đừng quên đọc Tản Mạn (3)

Comments

[hpnt]

Mặc dù không thích giọng ca của Lệ Thu (ý kiến cá nhân thôi, chứ không có thành kiến nào hết) nhưng cách anh thưởng thức nhạc gợi hpnt nhớ đến sự chậm rãi và từ tốn trước cuộc sống quá vội vã hiện nay.

[taynguyen]

Em cũng hay nghe Lệ Thu lắm, nghe và thấy thật hay thôi chứ không phân tích được như anh là hay như thế nào. Anh đúng là có đôi tai nghe "sành nhạc". Chúc vui.

[Duong Lam Anh (to hpnt)]

hpnt,
Maybe Le Thu is not your favorite, but if you haven't listened to this song, why don't you give it a try?

[Thanh Tam]

Co the download bai hat "Tiec thu" tai day:
http://www.mediafire.com/?thtyumz3tiz

[Nguyễn Long]

Bạn có cảm nhận rất hay và sâu sắc ,đúng vậy đó,cách thể hiện một tình khúc hết mình,truyền vào nó từng hơi thở từng lời ru của cô Lệ Thu ,quả là rất phí sức lực ,cứ ngfhe thử một nhạc fẩm "Hãy yêu nhau" của Trường Sa ta có thể cảm nhận một Lệ Thu lúc nào cũng say đắm,đắm đuối hết mình vào những cung đàn,văng vẳng đâu đó âm vang của một thuở xa xôi vang bóng một thời,vừa một chút Lệ Thu từng trải ,trăn trờ với cuộc đời,vừa một chút thiết tha ,góp nhặt lặng lẽ những âm giai cho cuộc sống này

[Quân]

Mãi đến hôm nay mới đọc được bài viết này của anh.Cách anh viết và phân tích, cảm nhận rất tuyệt vời. Em 19 tuổi, và mới biết nghe những khúc nhạc vang bóng 3 năm nay thôi nên chưa thể cảm được như anh, nhưng em sẽ cố trở thành một người có cảm nhận sâu sắc như vậy..Tiện thể cho em copy bài viết này về 360 blog của em ngen. Chúc anh ngày đẹp trời !

[Chuong]

Rất vui khi đọc bài viết về nữ danh ca Lệ Thu của bạn.

[Kevin]

Tình cờ đọc được bài viết của bạn về ca sĩ Lệ Thu. Mình thấy hay quá nên muốn viết vài lời cám ơn về bài viết và nhận xét tuyệt vời này. Thật hay. Cám ơn bạn.