Duong Lam Anh

Nguy cơ từ những chiếc xe chặt cây

   

   Những người yêu cỏ cây đến Huế, đi dạo trên những con đường nhiều cây xanh trong thành phố bỗng một hôm nhận ra thành phố có vẻ như thoáng hơn, sáng ra và... xấu đi. Đó là vì những hàng cây chạy dọc hai bên đường tuyệt đẹp, từng là vốn quý của Huế bỗng trở nên dị dạng, mình đầy thương tích do bị chặt cành, mé nhánh một cách không thương tiếc , nhìn rất tội nghiệp. Hãy ngước mắt lên mà xem, những cành cây khẳng khiu bị chặt vươn lên trời như van xin, những thân cây thẳng đuột, thiếu sức sống, mất cân bằng và việc tàn tạ, chết dần chết mòn là điều khó tránh khỏi. Chuyện đó xảy ra kể từ ngày thành phố xuất hiện những chiếc xe chặt cây.  

   Huế nằm trong vùng đất hay bị gió bão nên chuyện cắt tỉa cành khô trước mùa mưa bão là cần thiết để bảo đảm an toàn cho người dân đi lại trên đường. Đó là chưa kể đến việc cần phải mé nhánh ở một vài nơi để giữ tầm nhìn thông thoáng cho giao thông và tránh tổn hại đến hệ thống dây điện và viễn thông. Nhưng chặt cây thoải mái đến độ vô tư như thế thì lại là chuyện cần xem lại. Cây cổ thụ không phải là hoa hồng phải tỉa cành để cây đâm chồi mới và ra hoa. Phải mất hàng năm trời để cây hoàn chỉnh một nhánh mới. Nhưng chỉ một nhát cưa, trong tích tắc những nhánh cây sụp đổ. Tự nhiên vốn rất công bằng và cân bằng, cứ một nhánh bên này thì lập tức có một nhánh đối xứng bên kia để cây có thế đứng vững chãi và dáng hình cân đối, nếu bị can thiệp thì cây trở nên què cụt ngay. Một cơ thể sống bị chặt hết tay thì sống ra sao?

   Ngày trước Trịnh Công Sơn viết Mưa hồng có câu "hàng cây lá xanh gần với nhau..." Hình ảnh đó sẽ trở thành dĩ vãng với tốc độ chặt cây theo tôi là kinh hoàng như hiện tại. Các đoàn làm phim Việt Nam dạo sau này rất hay quay ngoại cảnh một ở con đường tuyệt đẹp ở khu Phú Mỹ Hưng ở Sài Gòn. Vì sao thế, xin thưa vì ở đó có hai hàng cây giao nhau tạo nên một mái vòm rất đẹp dù là một con đường mới và hai hàng cũng mới trồng sau này. Còn những con đường kiểu như thế vốn có từ lâu ở Huế thì lại đang dần mất đi vì những chiếc xe chặt cây đó. 

   Lại nữa, cây cối, đặc biệt là cây cổ thụ chính là nhân chứng cho lịch sử lâu đời của một thành phố, một vùng đất. Vậy cho nên, một trong những cách xác định niên đại của một thành phố là tính tuổi của những cây cổ thụ ở đó. Nếu không cẩn trọng, rồi đây Huế sẽ chỉ còn những cây nhỏ mởi trồng mà thôi. Người dân Huế vốn rất yêu thiên nhiên, cây cỏ, người ta sống hòa thuận với thiên nhiên và với họ những danh hiệu to tát chưa chắc đã có ý nghĩa bằng danh hiệu "thành phố của cây xanh", "thành phố vườn" hay sau này là"thành phố xanh, sạch đẹp". Bởi những cái đó quyết định nhiều đến chất lượng sống của con người. Tôi có người quen sinh ra và lớn lên ở Sài Gòn hiện sống ở Mỹ, trước đây chưa một lần đến Huế và khi về thăm quê, lần đầu tiên về Huế, điều ngạc nhiên (và khen ngợi) đầu tiên về Huế không phải là những công trình kiến trúc hay lịch sử mà là những con đường viền cây ("tree-lined boulervards") . Với tình hình hiện tại, danh xưng đó e rằng một ngày không xa phải nhường lại cho một nơi khác. Hãy nhớ rằng mình trồng cây thì người ta cũng trồng cây. Mà biết đâu ở nơi khác việc trồng cây không đi đôi với việc chặt nhiều như mình...

   

  

Thích là nghe...

Ngày cuối năm xem TV, trong một talk show, thấy chia sẻ với ý kiến của một khách mời là ca sĩ nhân nhắc đến chuyện ầm ỉ năm rồi, đó là những"thảm họa âm nhạc."

Gần đây, internet đã trở nên một kênh thông tin có tốc độ lan truyền và tầm ảnh hưởng nhanh đến chóng mặt và cũng vì thế tạo điều kiện cho những sản phẩm kỹ thuật số ra đời. Mọi người ai cũng có thể ra album và phát hành album, không chính thống thì online. Và nhiều sản phẩm bị giới chuyên môn, người nghe và đặc biệt là cánh nhà báo dán nhãn"thảm họa âm nhạc."

Dạo này, giới truyền thông có vẻ như đang lạm dụng hơi thái quá từ ngữ của người khác, những câu chữ nghe qua là biết do dịch hoặc nhại lại từ báo chí nước ngoài, vốn gốc là từ tiếng Anh, khi dịch sang tiếng Việt lại được "Hán hóa" thêm một lần nữa để tạo nên những từ, cụm từ rất "kêu" mà giới trẻ thì hào hứng, còn những người không còn trẻ thì bối rối vì không hiểu muốn nói gì. Những mỹ từ như hot boy, hot girl, bộ tứ  quyền lực, ca sĩ  nhà họ X... chẳng qua là sự rập khuôn ngôn ngữ khác và được sử dụng như trò chơi chữ của giới truyền thông. 

Trở lại cái gọi là "thảm họa âm nhạc. Thật ra, đứng ở góc độ người thưởng thức âm nhạc, những chuyện đó chẳng ảnh hưởng gì nhiều đến tôi, đơn giản vì tôi không nghe loại nhạc đó. Mà nếu có vô tình nghe thì cũng chỉ thoáng qua như nước chảy lá môn mà thôi, trôi tuột và không đọng lại chút gì. Cứ xem chúng như là những âm thanh thường tình của cuộc sống mà hàng ngày ai cũng có nghe, dù muốn dù không. Cuộc sống vốn muôn màu và sở thích hay gout nghệ thuật của công chúng thì vô cùng đa dạng. Đi tranh cãi về taste nghệ thuật thì xem ra lãng xẹt, "One man meat is  another man's poison." Nghệ thuật có quy luật đào thải riêng của nó và cứ để cho chính quy luật đó điều chỉnh; những gì lố bịch sẽ tự nhiên mà biến mất. Chỉ có nghệ thuật đích thực mới tồn tại với thời gian mà thôi. Điều mà chúng ta phải làm là, thay vì lên án hay kết tội... thì mọi người hãy chung tay hình thành một tư duy nghệ thuật cho giới trẻ. Nghệ sĩ thì tạo ra những tác phẩm thật sự có giá trị, các nhà giáo dục và phụ huynh thì nên coi trọng việc giáo dục thẩm mỹ cho thế hệ trẻ ngay từ lúc mới chào đời, trước hết là trong gia đình, rồi đến nhà trường và những nơi công cộng và rồi những "thảm họa âm nhạc", nếu có, sẽ tự nhiên mà biến mất. Việc những sản phẩm như thế xuất hiện ngày càng nhiều trong thời gian gần đây chẳng phải tự nhiên mà có. Phải chăng vì trong một thời gian dài, chúng ta, trong đó có những nhà giáo dục và các bậc phụ huynh, lơ là việc dạy cách hưởng thụ nghệ thuật cho trẻ con. Ở Việt Nam, hiếm khi thấy phụ huynh đưa con nhỏ đến viện bảo tàng hoặc các phòng tranh để chúng làm quen với nghệ thuật, hiếm khi những nơi công cộng mở nhạc cổ điển, việc giáo dục thẩm mỹ trong nhà trường thì khá qua loa...

Một chuyện khác, trong giới nghệ sĩ nói riêng, và suy rộng ra trong mọi giới, thường xảy ra trường hợp những người được đào tạo chính thống trong các trường nghệ thuật thường lấy điều đó để "dè bỉu" những người không học chính quy. Đương nhiên tôi không phủ nhận nếu được học một cách bài bản, ca sĩ sẽ biết hát thế nào cho hay. Nhưng cũng nên hiểu rằng, nghệ thuật là một lĩnh vực đặc biệt và không phải những người không học trường lớp thì không thể hát hay và trường học cũng chẳng chẳng phải là nơi duy nhất nghệ sĩ học. Trên thế giới có biết bao nhiêu nghệ sĩ lỗi lạc không xuất thân trường lớp mà thật ra chuyện đó người nghe không quan tâm lắm đâu. Vì thế, dù chẳng quan tâm gì đến cái được gọi là thảm họa đó, vẫn rất tâm đắc với ý của ca sĩ Hà Anh Tuấn trong talk show nói trên. Sau khi nhạc sĩ Hồ Hoài Anh vừa đấm vừa xoa phát biểu theo kiểu bề trên rằng "Dù Hà Anh Tuấn không được đào tạo bài bản nhưng hát được những bài hát khó..." thì liền sau đó, có thể vô tình chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên khi ca sĩ đã "đáp trả" một cách chí lí rằng "Âm nhạc thì thích thì nghe, chứ không phải đúng mới nghe."

Trong trường hợp này, Hà Anh Tuấn nói chính xác đấy...

Trật đường rầy (2)

Ngày xưa, cột đèn giao thông ở dạng sơ khai là một chiếc hộp nhỏ trong đó có hai cái bảng kẻ dòng chữ "Chạy" và "Dừng lại". Mỗi khi muốn thay đổi, một anh chàng lò dò chạy ra gạt một cái que. Giao thông trên đường được điều khiển như thế trong một thời gian cho đến khi người ta nghĩ ra cách dùng tín hiệu điện xanh, đỏ, vàng và kỹ thuật để điều khiển đèn giao thông tự động như ta thấy bây giờ.

Ngày nay, thỉnh thoảng, tùy theo đợt, ở các cột đèn giao thông bỗng xuất hiện những bóng áo xanh tình nguyện, phần lớn là các thanh niên. Cứ mỗi khi đèn chuyển sang tín hiệu "đỏ dừng lại" hoặc đèn "xanh cho phép chạy" thì "tuýt" một tiếng còi, tay phất cá cờ đỏ ra hiệu.

Phải thành thật khen ngợi sự nhiệt tình của các em ấy dù trời nắng chang chang vẫn nhẫn nại đứng giúp giao thông thông suốt, nhưng sao thấy cái công việc ấy cỏ vẻ như dư thừa. Bánh xe công nghệ luôn tiến về phía trước làm cho con người bớt mất sức mà công việc lại hiệu quả hơn nhưng trong trường hợp này, có vẻ như ta đang hè nhau đẩy nó chạy thụt lùi về phía sau...

Click vào đây để đọc Trật đường rầy (1)

Beautiful for Others

  Next to our house is a hotel whose side wall faces our lush garden. For a long time, the owner of the hotel has naively hang things like air-cons, telephone lines, and even high-voltage lines on the wall. In terms of construction laws, obvioulsy it's illegal because they interfere our space. But taking harmony the best policy, my parents didn't utter a word. When we had part of our house and the garden renovated, those things soon became a real eyesore. Visitors to my house all show their surprise, "You should do something right away. They're totally wrong."  We finally talked to the owner of the hotel about that. He promised to fix it but he didn't. Getting so fed up with negotiating with him, all I can do is grow some vines on the wall to help cover the mess.

  The other day, at lunch, my Mom asked "How did you come up with such an idea?" "I want the vine to cover those ugly things, Mom." "What if they repaint the wall?" she asked. My mother's worry is not nonsense but I don't think they will do so.

  And I suddenly recall the saying "Beautiful for others" that film director Viet Linh once mentioned in a magazine. In the recent time, new houses keep appearing day by day throughout the country and it seems that more attention is paid to the front than to the sides. While the front of the house is always carefully cared, the sides are often ignored, even unpainted. Reasons vary. But you can imagine what the city as a whole looks like if all new houses are like that.

  I remember the City of Boston has a small area called Beacon Hill which I liked to walk whenever I had a chance just because of the beautiful red brick walls some of which are covered with evergreen ivies and window sills full of flowers in spring. On some special accasions of the year such as holidays or festivals, people even compete with each other to decorate the fronts of their houses for the inhabitants to vote for the best. It's like a routine and apparently they didn't do so just for their own sake but for the benefit of the passer-by as well.

  I got the news that Dalat City has just made a wise decision to encourage people to grow wild roses on their fences to beatify their tourist city. Anyone who wants to do so can pick up plants for free from the local authority. It's "Beautiful for others" then.

Trung Thu ngày ấy... bây giờ

   
    Có lẽ trong ký ức của mỗi người Việt, Tết Trung thu luôn là một dư vị ngọt ngào của thời thơ ấu. Ngày ấy, Trung thu giản dị lắm, một đêm tháng 8 trăng tròn,gió hiu hiu và những tiếng trống hối hả của những đám múa lân trên đường phố, những chiếc bánh trung thu hình tròn hoặc hình vuông xinh xắn hoặc bình dân hơn là chiếc bánh hình con heo mập ú dễ thương với cặp mắt đen nhánh làm từ hai hạt đậu, những chiếc đèn trái bí, đèn ú, đèn ngôi sao. Lũ trẻ đi xem múa lân thường mang những cảm xúc lẫn lộn, vừa thích, lại vừa sợ. Thích nhìn những con lân sặc sỡ sắc màu,leo trèo điệu nghệ, nhưng cũng sợ ông địa bụng to cứ phất phơ cái quạt quanh mình, tay kia đưa lên cái miệng luôn cười toe toét làm duyên. Mà cũng lạ, Trung thu là ngày lễ của con nít mà người lớn cũng vui. Người lớn thích rước đội múa lân vào nhà múa cho "vui nhà vui cửa" và tống đi những xui xẻo, treo một giải thưởng trên cao rồi xem con lân leo lên cái sào cao đớp giải và cười như con trẻ. Trong tâm hồn của đứa bé là tôi ngày ấy, chưa bao giờ có ý nghĩ, dù là thoáng qua, rằng một ngày nào đó mình lại sợ tết Trung thu...

   Vậy mà giờ đây,cảm giác ấy đôi khi cũng hiện hữu.Cứ mỗi năm đến tháng 8 âm lịch, gần lễ Trung thu là tôi lại có cảm giác sờ sợ. Đó là sợ tiếng trống đinh tai nhức óc của những đám múa lân, không còn diễn ra một hai đêm như trước mà thậm chí cả tuần trước dịp lễ. Trước đây người lớn múa cho con nít coi, bây giờ trẻ em ở các khối phố cũng rủ nhau lập đội lân đi múa mà vì là nghiệp dư nên phải tập luyện,thế là hàng ngày tiếng trống thùng thùng như đánh thẳng vào lồng ngực.

    Bánh Trung thu bây giờ đẹp lắm, sang trọng lắm, phong phú mùi vị và muôn màu muôn vẻ và đương nhiên giá bán cũng tăng lến gấp bội. Và như một lẽ đương nhiên, những hộp bánh trung thu ấy bỗng trở nên xa vời với những em bé nghèo và cũng hẳn nhiên và buồn thay, chúng trở thành những món quà của người lớn tặng nhau. Giật mình khi thấy một năm nọ, ngày lễ Halloween của phương Tây lại được tổ chức rầm rộ và truyền hình trực tiếp trên VTV3 trong khi trẻ em Việt Nam đã có ngày lễ Trung thu từ bao đời nay rồi...

   Hôm nọ đi nhà sách, tình cờ thấy nhân viên đang treo mấy cái lồng đèn trung thu hình trái bí. Mừng như bắt được vàng (nói hơi quá chút,) vì lâu lắm rồi mới thấy lại kiểu đèn này. "Ngoài những mẫu này còn có những mẫu nào khác nữa không?" Tôi hỏi người bán hàng. "Có mấy mẫu Doremon kia nữa anh". Tôi lắc đầu cười "Không, loại trái bí này kìa." Sau một hồi cân nhắc, ngắm nghía kỹ càng, (chắc mấy cô bán hàng ngạc nhiên lắm), tôi chọn mua mấy cái mang về. Những chiếc lồng đèn trái bí rất đơn giản vậy mà thật đẹp. Mà có lẽ còn đẹp hơn vì ký ức. Vội chạy về nhà nôn nóng mở ra chuẩn bị treo lên, nhìn cái nhãn bên trong lại thấy buồn năm phút.Những chiếc đèn lồng này rõ ràng là rất dễ làm, sao lại là hàng Made in China kia chứ? Sao không phải là hàng Việt Nam? Nhớ những ngày đầu ở Mỹ, đến những trung tâm mua sắm, điều làm tôi vui nhất, ấn tượng nhất không phải là những thứ hàng hóa điện tử hiện đại đắt tiền, mà là những thứ nhỏ nhặt đến không ngờ nhưng lại vô cùng cần thiết trong cuộc sống hàng ngày...

    Thế đấy, mặt trăng thì vẫn tròn nhưng Trung thu có khác. Nói vậy thôi chứ làm sao tôi có thể ghét ngày tết Trung thu được, vì đơn giản đó là kỷ niệm và quan trọng hơn nữa, đó là ngày của con. Chỉ mong sao người lớn, dù vô tình, đừng làm mất đi ý nghĩa giản dị của ngày lễ này mà thôi,giản dị như muôn đời vẫn thế.

Chúng tôi không buồn

   Gần đây những ì xèo liên quan đến việc xét tặng các giải thưởng, danh hiệu NSƯT, NSND, v.v. cho nghệ sĩ bỗng trở nên nóng hổi, được báo chí nhắc nhiều. Những om sòm ấy đáng ra là không nên có, rốt cuộc cũng vì cái cơ chế xin-cho lỗi thời, đơn giản vì đó chạm vào lòng tự trọng của những nghệ sĩ có lòng tự trọng...

   Một câu trong một bài báo đọc được làm tôi để ý. Đại khái tác giả nói rằng những nghệ sĩ mà họ yêu mến nếu không đạt được danh hiệu thì khán giả buồn. Thật ra, những người yêu và thưởng thức nghệ thuật như chúng tôi không hề buồn. Vì hơn ai hết, chúng tôi đến nghe ca sĩ đó hát, mua cái CD của họ, đến xem vở diển của diễn viên đó đóng là vì quý cái tên của họ,chính xác là vì phục tài năng của họ mà hoàn toàn không quan tâm gì đến những chữ viết tắt dài ngoằng đứng trước cái tên đó. Đương nhiên, sự vinh danh đúng lúc, đúng người là điều có ý nghĩa trong một chừng mực nào đó, ở một giai đoạn nào đó, trong một hoàn cảnh nào đó và với một cá nhân cụ thể nào đó, còn với số đông những người thưởng thức nghệ thuật thực thụ, những điều ấy chẳng có ý nghĩa gì nhiều. Trên thế giới, những danh xưng, những giải thưởng danh giá đôi khi được công bố mà cá nhân người được giải trước đó không hề hay biết, đương nhiên chẳng cần làm hồ sơ, vậy mà tài năng của họ vẫn được ghi nhận một cách xác đáng. Cũng chính sự bất ngờ ấy mà hạnh phúc vỡ òa và ý nghĩa tăng lên gấp bội. Với những nghệ sĩ bậc thầy trên thế giới, chỉ cần cái tên của họ thôi đã có sức hút mãnh liệt với khán giả rồi. Mà khi nghệ sĩ thực sự có tài, chỉ cần cái tên là đủ, không cần thêm một cái gì khác hết. Khán giả đến xem họ vì tài năng, chứ không phải vì những đồ trang sức họ mang.Mà suy cho cùng, mỗi khi mà cái tên đã lấp lánh thì những đồ trang sức đeo vào chẳng có ý nghĩa gì nhiều...

   Lại nhớ về trường hợp Thành Lộc, cái tên đã ăn sâu trong tiềm thức của những ai yêu nghệ thuật kịch nói. Tôi biết đến  Thành Lộc từ rất lâu, từ cái hồi Thành Lộc còn rất trẻ, đóng vở kịch Những khoảng cách còn lại trên TV và sau đó cũng lại là anh trong bộ phim nhựa cũng dựa theo tiểu thuyết gây chấn động thời đó của Nguyễn Mạnh Tuấn với tên gọi mới Xa và Gần. Ngày ấy Thành Lộc còn rất trẻ, mà cũng chính điều đó làm cho vai ông già của anh thêm duyên, và chuyện một thanh niên như Thành Lộc ngày ấy bỗng chốc biến anh một ông già đúng điệu là minh chứng cho tài nghệ biến hóa khôn cùng của một nghệ sĩ quá giỏi như anh. Và sau đó, với sự xuất hiện của làn sóng sân khấu nhỏ rất phổ biến ở Sài Gòn thưở ấy, Thành Lộc vụt lên sáng chói. Khác với sân khấu lớn nặng nề, khuôn khổ, sân khấu nhỏ của kịch nghệ Sài Gòn gần gũi, chân thực và xúc động. Chính vì cái khoảng cách bị xóa nhòa giữa khán giả và nghệ sĩ ấy, tài năng của nghệ sĩ được thể hiện ở độ rõ nét nhất, chân thật nhất. Khán giả như lặng đi nghe từng hơi thở, thấy rõ những giọt mồ hôi lấp lánh, những giọt nước mắt chảy dài trên gương mặt,và thấy luôn những vui buồn trong kiếp nhân sinh. Hơn tất cả những thứ gì khác,tài năng của những nghệ sĩ hiển hiện một cách trung thực trước mắt mình. Và hẳn nhiên cái tên Thành Lộc như là một con dấu chứng nhận chất lượng. Đành rằng đã là diễn viên kịch thì có tài biến hóa nhưng việc đảm nhận cùng lúc 21 vai trong một liên hoan kịch thì chỉ có ở những bậc kỳ tài, (theo bộ phim tài liệu về Thành Lộc.) Thành Lộc vào vai nào cũng ngọt,cũng xuất sắc, từ chính kịch đến bi kịch cho đến hài kịch, kể cả kịch dành cho thiếu nhi. Xem Dạ cổ hoài lang, vở kịch đánh vào tâm lý của những kẻ tha hương mà người sống ngay ở quê nhà cũng rưng nước mắt.Cứ thế, mỗi khi có dịp vào Sài Gòn, tôi lại thích đến IDECAF để xem Thành Lộc, Hồng Vân, Việt Anh, Tú Trinh, Kim Xuân, Hữu Châu... diễn.

   Thế nhưng, con đường đến với danh hiệu NSƯT của Thành Lộc cũng lắm chông gai. Trong khi vài nghệ sĩ cùng thời với anh thẳng tiến với những danh hiệu thì trường hợp của anh lại trồi trụt, trắc trở mà tiếc thay, những nghệ sĩ được phong tặng ấy khi đứng bên anh, bỗng trở nên nhạt nhòa,đơn giản vì tài nghệ của anh đã vượt quá sự công nhận. Và khán giả, những vị quan tòa công tâm nhất và tinh ý nhất sau đó đã không ngần ngại ban cho anh, (hay cũng chính là một sự đáp trả của khán giả) cái danh xưng mà không giải thưởng nào có thể so sánh "Nghệ sĩ của nhân dân".

 

 

Chuyện chữ nghĩa

1. Gần đây, sự xuất hiện của cụm từ "Biết chết liền!" đã gây nên một sự thú vị trong lời ăn tiếng nói hàng ngày của dân chúng. Cụm từ dí dỏm và mang tính biểu cảm cao này đã nhanh chóng phổ biến và chiếm được  cảm tình của số đông dân chúng. Trên báo, có nhà ngôn ngữ học khen hay và đề xuất nên bổ sung vào tự điển tiếng Việt hiện đại như là một hiện tượng ngôn ngữ phát sinh. Thật ra, đây không phải là một cụm từ mới toanh (brand new) như vài người vẫn nghĩ. Ngày tôi còn nhỏ, ở miền Nam, người ta đã dùng cụm từ này rồi. Thời ấy, cách nói này rất phổ biến nhưng chẳng biết vì lý do gì, sau đó lặng lẽ biến mất. Vậy là sau mấy mươi năm, nó bỗng đột ngột trở lại và trở nên mới. Một sự quay trở lại của ngôn ngữ thật ngoạn mục. Hóa ra, ngôn ngữ cũng biến hóa quay đi quay lại như thời trang...

2. Nếu bạn hay đọc báo thì rất có thể bạn cũng đồng ý với tôi rằng chữ nghĩa trên các phương tiện thông tin đại chúng của mình đâu đó vẫn mang đầy tính phân biệt. Một ví dụ là từ "tỉnh lẻ". Ví dụ ta vẫn thường đọc tin em học sinh đó dù ở tỉnh lẻ vẫn học giỏi, thi đậu cao; một nhân vật nào đó đã trở nên thành công ở thành phố dù xuất thân vốn là dân tỉnh lẻ, vv và vv. Không hiểu sao một cách nói nặng mùi phân biệt như thế lại được sử dụng rất thường mà điều đáng nói là người viết sử dụng cụm từ này nhan nhản một cách vô tư và tự nhiên như thể chẳng có vấn đề gì. Sự vô tư ấy mới là đáng nói. Tất nhiên đây chỉ là một ví dụ; ngoài ra, còn vô số các trường hợp khác nữa. Nếu hiện tượng này xảy ra ở một nước tiên tiến nào đó, rất có thể tòa báo bị kiện chứ chẳng chơi. Vì thế, mới nghiệm ra rằng, kiến thức về xã hội ngôn ngữ học (sociolingluistics) là không thừa  cho những ai làm công việc liên quan đến chữ nghĩa.

 

Bull Fighting

I have never been to Spain but Spanish bull fighting is too well known to ignore. I’m not that type of man who like aggressive stuff but the other day, while watching a series of documentary films about Europe, I came across with a bull fight at an arena and frankly speaking, my feeling was that of sadness, if not of pain.

Though traditionally praised as a cultural aspect unique to Spain and I don’t want to be biased bull fighting to me is kind of brutal. Worse still, it’s obviously an unfair game between a bull with nothing else except its strength and stupidity and a group of well-equipped clever matadors and picadores.

It’s said that the fight is to prove man’s bravery, courage and artistry. After the fight when the bull fell dead and was dragged inside in the applause of the audience, the brave men walked in with their heads turned up, I wonder they really felt proud inside or all they have is a hollow victory? And I keep asking myself why man deceives himself that way.

Is it always good and necessary to revive old customs despite its brutality? How many among the audience truly enjoy such bloody things?

Diva

   Chưa bao giờ danh xưng diva lại được sử dụng nhiều đến thế như hiện tại ở Việt Nam. Nghịch lý là trong lúc đời sống âm nhạc Việt đang ở  vị thế thảm hại nhất thì hình như hai tiếng diva lại được sử dụng càng nhiều trên phương tiện thông tin đại chúng và trong lòng xã hội. Diva, trong tiếng Ý có nghĩa là nữ thần, xuất phát ban đầu là từ dùng để vinh danh những nữ nghệ sĩ xuất sắc hát opera, sau đó mở rộng ra dùng chung cho những nữ ca sĩ thật sự tài năng, có tầm ảnh hưởng lớn đến công chúng, và cũng như vậy, sau này có thêm từ divo, dùng cho các nam ca sĩ. Chẳng có một ban giám khảo chuyên môn nào xét và công nhận danh hiệu này, (mà suy cho cùng, ai dám làm chuyện đó?) mà chính là công chúng, những người thưởng thức nghệ thuật. Những ai được gọi là diva hoặc divo là một vinh dự lớn, được khẳng định tài năng hiếm có của mình. Đó là danh hiệu được người khác ban tặng và cũng là một trách nhiệm không hề dễ dàng khi phải nỗ lực để xứng đáng với danh xưng đó.

   Như vậy, rõ ràng, hai tiếng diva hoặc divo là dành cho một số rất ít những nghệ sĩ tài năng và số đó hẳn nhiên không nhiều được. Vậy mà trong khi hiện tại, người Việt trót mê nhạc lùng sục khắp nơi, đỏ con mắt cũng không tìm ra một album nào "nghe được" thì hai tiếng diva lại nghe nhan nhản. Có chương trình lấy tên rất kêu là Diva's Night. Cái tên vốn rất mập mờ và đa nghĩa (ambiguous), nên khi công chúng thắc mắc thì đương sự cũng giải thích theo kiểu mập mờ.  Một nam ca sĩ cá tính lại được ví von là một diva thứ 5 của Việt Nam, nghe vừa thiếu tôn trọng, lại vô tình thể hiện sự thiếu hiểu biết của mình. Một chương trình thi hát nổi tiếng trên truyền hình có lượng công chúng khổng lồ đặt tên cho một vòng thi là diva, trong đó bắt các thí sinh, trong đó có những sinh nam, hát lại những ca khúc của các ca sĩ Việt được cho là diva, trong khi người tổ chức đều là những nhà chuyên môn, hẳn đều biết có những ca khúc sáng tác ở âm vực dành cho nữ và những bài khác dành cho nam. Mà tại sao phải hát những cái của diva, (nếu có)? Cái tên này, dù có giải thích thế nào, người xem như tôi cũng cảm thấy bất ổn. Đó là chưa kể đến những cách ban phát danh hiệu cao quý này một cách vội vàng cho các giọng hát mới toanh, mà chắc chắn những nghệ sĩ giàu lòng tự trọng cũng chẳng thấy vui gì khi được gọi như thế. Nếu nhìn sự việc với góc nhìn tích cực thì có thể giải thích điều đó cho thấy một khát khao vươn lên chính đáng của nghệ sĩ; còn nhìn từ một góc độ tiêu cực thì đó là một sự háo danh...

   Tôi may mắn được sống trong không khí âm nhạc từ nhỏ, cũng biết chút ít về âm nhạc, nhưng khi viết những dòng này, chỉ dám đứng ở góc độ người thưởng thức thôi thì thấy rằng, có những giọng ca mình thích mà không phục, có những giọng ca phục nhưng không thích, có những tiếng hát nghe được nhưng không cảm, có những ca sĩ nghe bài này hay mà bài khác không hay v.v. Nghệ thuật mà, thiên hình vạn trạng, và thị hiếu âm nhạc cũng khác nhau và không hề đứng yên, thế nhưng, một điều chắc chắn là những gì đúng là nghệ thuật đích thực thì sẽ mãi không bao giờ tàn phai. Và trong số những giọng ca mình trân trọng có một người mà cá nhân tôi nghĩ hoàn toàn xứng đáng được xưng tụng là diva: Barbra Streisand. Nghe qua CD thì nhiều, nhưng hãy tìm xem thêm những chương trình live của bà để thấy rằng diva không phải chỉ là một giọng hát mê hồn mà còn hơn thế nữa, là giọng nói, là cái nhìn, là hơi thở, là phong thái, là cách nói chuyện, lối ứng xử; tất cả những cái có vẻ như "ngoài âm nhạc" ấy, ở Barbra Streisand, đều cho thấy một đẳng cấp khác hẳn. Và để thấy rằng để được xưng tụng là diva hay divo không phải là điều dễ dàng như ăn kẹo và để nhận ra mình còn lâu mới đạt đến đó...

 

Trật đường rầy

Những tưởng danh xưng ấu trĩ "Làng đại học" rồi sẽ bị lãng quên nhanh thôi vậy mà tiếc rằng cho đến nay, thỉnh thoảng, cái cách gọi "trật đường rầy" ấy vẫn còn nghe thấy...

Ở các nước khác, người ta rất hay dùng cụm từ "thành phố đại học" (university city) một cách tự hào với ý nghĩa thành phố  đó là nơi tập trung nhiều trường đại học hoặc có khi ngụ ý đại học của họ rộng lớn và đầy đủ cơ sở vật chất như là một thành phố. Vậy mà chúng ta lại tự xưng mình là "làng đại học" nghe thật kỳ lạ.

Nếu tôi nhớ  không lầm thì danh xưng kiểu này xuất hiện kể từ Đại hội Olympic thế giới được tổ chức ở Moscow khi người ta cho xây nên những "làng thế vận hội," làm nơi ở cho các vận động viên. Người ta gọi như thế với ý nghĩa các khu nhà ở quây quần mang tính cộng đồng cho các vận động viên năm châu bốn bể tụ về cùng sống và thi đấu.

Thế nhưng, cái danh xưng "làng đại học"  thì nghe có vẻ lạc lỏng và xa lạ, đơn giản vì nó "trật đường rầy", vì nó không hề hòa chung vào dòng chảy chính (mainstream).  Sau một thời gian dài "trật đường rầy" với ý tưởng tách các "college" ra thành những đại học độc lập và manh mún, nằm phân tán mỗi trường mỗi nơi, khi thấy không ổn, đành sửa sai bằng cách sát nhập lại để tạo ra những university đúng nghĩa thì lại nảy sinh ra cái tên ngớ ngẩn "làng đại học."

Đành rằng "cái áo không làm nên thầy tu," nhưng "danh chính" thì "ngôn" mới "thuận". Nếu đại học được gọi là "làng" thì liệu mai này đại học có phát triển vượt ra ngoài mức độ của "làng" hay không?

Những thứ chẳng làm đẹp thêm cho thành phố

Thật ra chuyện xấu, đẹp là tùy theo cảm nhận của mỗi người như câu ngạn ngữ "Beauty is in the eye of the beholder." Cho nên, bài viết này chỉ là ý kiến cá nhân của tôi thôi...

Nhớ lần có việc vào Đà Nẵng, ngồi taxi chạy trên con đường dọc sông Hàn nhấp nháy đèn màu sặc sỡ, chợt bất ngờ nhận ra một chuyện "tréo ngoe". Trong khi anh tài xế gật gù khen, tỏ ý khâm phục chính quyền sở tại đã biết cách làm đẹp cho thành phố bằng những chùm đèn nhấp nháy đủ màu, còn tôi thì  nhủ thầm trong lòng may mà thành phố Huế của tôi không có kiểu giăng đèn lập lòe khắp nơi như vậy. Với tôi, kiểu trang trí ấy giả tạo, giống như cô gái đeo quá nhiều đồ trang sức. Vậy mà gần đây, chuyện đó đã lan ra ở vài con đường xứ Huế...

Một lần chở Mike, anh bạn người Mỹ, là giáo viên dạy nghệ thuật ở New Hampshire sang, đang chạy trên con đường được cho là đẹp nhất ở Huế, thấy hai bên đường là các cột đèn nhấp nháy, trên đầu cũng là những chùm đèn lập lòe, Mike buột miệng hỏi "Này, kiểu trang trí này chỉ là tạm thời thôi chứ?" Tôi trả lời đại để trấn an Mike, mà cũng như tự trấn an mình rằng "Đúng rồi, người ta chỉ trang trí vào các dịp lễ thôi." Anh cười, rồi thêm "Vậy thì được. Đừng biến Huế thành Las Vegas."

Một chuyện khác mà tôi thấy lập đi lập lại vào những dịp lễ hội là chuyện treo những băng-rôn, khẩu hiệu ngay trước các cửa thành và cửa vào Đại Nội. Những ô cửa di tích đẹp như thế tự nhiên bị che mất bởi một băng-rôn đỏ chói ngay trước mặt trông thật vô duyên. Thậm chí ngay trước cửa Ngọ Môn trang nghiêm, đăng đối là thế đến Tết bỗng xuất hiện một dải lụa đỏ to đùng ghi dòng chữ Happy New Year! trông thật là chướng mắt. Chuyện treo băng-rôn là chuyện tưởng như đơn giản nhưng hóa ra không phải. Treo như thế nào, treo ở đâu cho đẹp thì lại là chuyện không nhỏ. Hóa ra người làm cái nhiệm vụ đó cũng cần có mắt mỹ thuật mà người có chút mắt mỹ thuật thì sẽ không làm thế bao giờ... Cũng tương tự như vậy những câu khẩu hiệu kết bằng những chậu hoa khá đẹp được làm vào các dịp lễ, nếu để ở các địa điểm khác thì đẹp, còn dựng ngay trước cột cờ thì lại không thích hợp chút nào...

Một chuyện khác. Có bao giờ bạn chứng kiến cảnh này chưa? Vì ở vạch dừng ở cột đèn giao thông ở các ngả ba, ngả tư không một bóng cây nên nhiều người chọn dừng xe ở giữa đường, nơi có một lùm cây dim mát nào đó. Đương nhiên, chuyện này là không đúng nhưng biết làm sao, vì nếu đứng ngay cột đèn thì phải chịu phơi nắng. Lúc ấy, mọi người ước giá như có một cái cây ở các cột đèn giao thông nhỉ. Đành rằng nếu trồng cây ở đó thì có thể sẽ cản tầm nhìn của người đi đường gây nguy hiểm nhưng nếu biết cắt tỉa hợp lý thì bóng mát ấy sẽ rất "nhân văn". Ở vị trí đó, hẳn nhiên là không cần đến những bản điện tử chạy thông tinh kinh tế xã hội, vì chẳng ai thích đội nắng để xem ti-vi ngoài trời bao giờ, lại còn nguy hiểm nữa...

Thật ra cũng có những kiểu chiếu đèn tôn lên vẻ đẹp đô thị như hệ thống đèn chiếu sáng các tòa nhà công cộng, (tiếc là không được mở hàng đêm) hay đèn hắt sáng ở những lùm cây dọc sông Hương. Những kiểu chiếu sáng đó làm cho thành phố thêm phần lung linh khi đêm về và đó là điều nên làm. Những chùm đèn nhấp nháy nên chỉ điểm xuyết một vài nơi cần thiết. Những trụ đèn đường, thay vì bao bọc lại thành những cột đèn nhấp nháy vô hồn như hiện tại thì có thể treo lên đó những giỏ hoa xinh xinh, tiết kiệm được điện mà lại đẹp hơn nhiều...

Untitled (3)

Awhile back, I got a call from a classmate at high school saying that Mrs. T, our former teacher at high school, was going to retire and we decided to hold a class reunion at Green Restaurant to mark the occasion. My readers from the West might wonder what on earth class meeting is. Unlike the counterparts in the West who meet in a class then go separate ways after each semester to join another, in Vietnam, students study together in one class for 5 years at primary school, 4 years at secondary school, 3 years at high school and probably 4 years more at university. As such, friendship is likely maintained more firmly and hence lasts longer. Entering the school of life after college, a Vietnamese mature man might have more than one circle of friends. Of course, all that is feasible only when classmates keep in good touch. That depends a lot on every member’s effort and the class monitor plays a significant role. (Again, my Western friends might be surprised at what a monitor is.) In that sense, I should have been the one who initiated all the activities because I was the monitor of the class. Luckily, my friends were quite sympathetic with my overly busy life. They volunteered to help me doing all the liaison and organization. I still feel guilty at times though. Remember to click on each pic to see a larger version.

Let me go back to the meeting at Green Restaurant. It was a weekend but we decided to meet at noon assuming that people might be busy with their families in the evening. Green Restaurant is located in An Cuu area of Hue facing Cao Dai Temple and the unfinished 5-star hotel of Hung Vuong looms large in front. (By the way, this hotel is shamefully holding the record of the longest construction time.) The restaurant is of two stories, built after nha san, a traditional wooden architecture of ethnic minority groups on the highland. The second story looks out into a small but airy park with a dug lake in the centre bordered with young trees. That is an ideal place for those who like to exercise by walking at night. But the cold weather lowered the bamboo blinds and hence blocked the good view from the resto but rewarded us in return with the cosy atmostphere inside.

That was an unplanned class reunion and only some could come. Mrs. T. is still in good shape despite her age. Though retired, she is still working part time at a private school. She looked happy and pleased seeing us grown into mature men and women who lead very different lives (or as Vietnamese people often say, different fates.) Each of us has business and family to attend to but once meeting each other, we all become young again. Lunch was served with the specialties of the resto and the talk soon drifted back to our good old days in the past at Hai Ba Trung High School. Many funny stories were told about ourselves and teachers and I admit that some of them were entirely new to me. Poor me! Did I forget or was I so "naïve” at the time?

This is the only picture of me presenting the teacher our gift. Although I didn’t forget to bring along the camera, I was too careless to recharge the batterries before going resulting in the death of the camera right after the first shot.

As common is, after the meal came a visit to a karaoke bar or a cafe where we sang, danced and chatted over fresh fruit and beer. It is not always that people want to go to karaoke bars to sing. Rather, it is an excuse to lengthen their happy moments.

We hope to see each other again on the fifth of Tet when more people will be able to come, including those who live far from home. It is our traditional class reunion.

Click on Untitled (2) to read the story about the two pigeons...

Oang Oang Điện thoại...

(Bài đăng trên danong.com ngày 17/1/2008)

Lâu nay tôi vẫn cho rằng nói chuyện điện thoại thì quá dễ, có gì mà phải học, nhưng bây giờ thì tôi đã nghĩ khác...

Thôi thì lấy trường hợp mình ra làm ví dụ cho tiện. Tôi rất hạn chế việc nói chuyện điện thoại khi có sự hiện diện của người không liên quan. Trường hợp bất khả kháng có ai gọi mà phải trả lời, tôi luôn chạy ra chỗ khác hoặc hạ thấp giọng hết mức có thể để không bắt người khác phải nghe chuyện của mình, dù đó là chuyện chẳng có gì riêng tư hay quan trọng đến mức phải dè chừng. Chỉ đơn giản nghĩ, mình không nên và không được làm phiền người khác hay phá đi sự yên tĩnh của họ. Đó cũng là cách tôn trọng người đối diện. Thế thôi. Điều đó thường tình đến độ như là một bản năng tự nhiên mà biết, chẳng ai dạy bảo hay chỉ vẻ gì cả. Nó xuất hiện trong tôi và nhiều người khác nữa như là một lẽ đương nhiên.

Ấy thế mà có lúc tôi phải suy nghĩ lại. Trong chuyến du lịch vừa rồi, tôi đi xe của Sinh Cafe từ Huế vào Đà Nẵng để sau đó đáp chuyến bay Đà Nẵng-Nha Trang. Từ trước đến nay, cứ mỗi khi phải đi đâu, tôi thường đi xe của Sinh Cafe. Dù hơi chậm, (vì là xe dành cho khách du lịch nên cứ tà tà mà chạy), lại dừng đỗ nhiều điểm, nhưng vì thế mà an toàn và rất thích hợp cho du khách, muốn thong dong thăm thú đó đây. Trên xe đa phần là người nước ngoài. Máy lạnh mát rượi, chỗ ngồi êm ái, thoáng rộng, không khí lịch sự và yên tĩnh. Khách tây thường rất ít người nói chuyện lớn tiếng trên xe. Số háo hức ngắm cảnh hai bên đường, số thiu thiu ngủ hoặc đọc sách. Tôi cũng hợp với không khí như vậy, yên tĩnh, êm ái và lịch sự. Thế nhưng chuyến này, có lẽ hành khách bị sao quả tạ chiếu. Xe vừa chuyển bánh được một đoạn thì sự yên tĩnh bị tiếng nói chuyện điện thoại phá vỡ không thương tiếc. Tiếng huyên thuyên phát ra từ một anh chàng người Việt, ăn mặc khá lịch sự, có vẻ như là doanh dân gì đó. Và kể từ đó, tiếng nói chuyện điện thoại vô tư oang oang suốt cuộc hành trình. Theo ngôn ngữ thời thượng, người ta gọi là TÁM. Bàn công chuyện quan trọng gì cho cam. Không phải, đích thực là buôn chuyện. Trong khi mọi người trên xe ai cũng kiệm lời. Ngay cả khi cần trao đổi điều gì, người ta cũng khe khẻ. Vậy mà anh chàng này mặc kệ, vô tư tám. Bạn có thể nói ai bảo nghe làm gì. Khổ nỗi tôi đâu muốn nghe. Thế nhưng tiếng nói chuyện to hơn mức cho phép cứ chan chát bắn vào tai. Tôi giả điếc, dù trong lòng rất muốn ném đi một cái nhìn. Thôi thì đành vậy, biết làm gì hơn, hy vọng cuộc nói chuyện dài hơn mức bình thường rồi cũng đến hồi kết. Nhưng hy vọng của tôi có vẻ như là vô vọng. Như lệ thường, xe dừng lại ở Lăng Cô trong khoảng 40 phút để khách thăm thú và tài xế nghỉ chân. Như mọi người, tôi bước xuống xe, đi ra biển cho giãn xương cốt sau thời gian ngồi trên xe, mong được hít thở chút không khí thiên nhiên trong lành. Tôi bỗng lại nghe lao xao giọng nói chuyện điện thoại quen quen quanh đây. Lại cũng chính là anh ta, đang gào thi cùng sóng biển. Lần này thì tôi chẳng biết nói gì, chỉ thấy buồn cười trong lòng.

Tưởng như đó là điều hi hữu nhưng không, lịch sử lặp lại trong chuyến xe tiếp theo của tôi từ Đà Lạt về Nha Trang. Cũng Sinh Cafe. Đó là một quãng đường tuyệt đẹp, đặc biệt lúc gần đến thành phố biển. Một bên núi, bên kia biển hùng vĩ và xanh ngắt màu ngọc bích. Thế mà anh chàng đeo túi xách kia nhoay nhoáy bấm điện thoại. Anh chàng này, kể từ lúc lên xe cho đến lúc bước xuống, liên tục gọi nói chuyện với người này rồi đến người kia. Không biết cơ quan nào trả tiền điện thoại di động cho anh ta mà xài nhiều thế. Cũng oang oang như đang ở nhà mình, chẳng cần biết xung quanh là những hành khách đang im lặng. Mặc, anh cứ nói, nói lớn giọng như để cả xe cùng nghe. Lúc đầu thì tôi bực mình, rồi tôi buồn cười vì thấy hoàn cảnh này lần thứ hai lặp lại, rồi thì tôi thấy ngượng. Tôi không dám quay lại để quan sát thái độ của hành khách trên xe, đa phần là người nước ngoài, đang đăm chiêu ngắm nhìn quang cảnh bên đường. Tôi chỉ biết nhét earphones vào tai, mong tiếng nhạc êm ái trong chiếc iPod của mình át đi tiếng nói chuyện của họ. Mãi cho đến khi xe dừng lại cho anh ta xuống theo yêu cầu thì tôi mới thở phào. Đó là chưa kể trên xe còn một nàng nữa. Thật ra thì nàng này không chủ động gọi mà là bị người ta gọi. Cứ chặp chặp thì "ò í e, ò í e..." và “À lố! À lố!” Nàng không oang oang mà lảnh lót như sơn ca. Trời ơi là trời!

Tự điển đã phải bổ sung thêm cụm từ “chứng cuồng điện thoại” (phonemania). Số lượng điện thoại di động được bán ra tăng đến chóng mặt; các công ty điện thoại di động luôn trong tình trạng cháy số. Siêu thị điện thoại di động liên tục mọc lên với đủ loại kiểu máy chào mời, từ những thứ rẻ tiền đến những loại cao cấp. Có lần đang chạy xe máy trên đường, tôi giật mình thấy lướt qua mình một chiếc xe máy khác lao vùn vụt mà người cỡi xe thì miệng liếng thoắng say sưa. Giật mình bởi không giống như những người khác vừa lái xe máy vừa nói chuyện điện thoại, (như thế đã là hãi rồi,) anh này tay không thấy cầm điện thoại mà cũng chẳng thấy chạy chậm lại hay loạng quoạng chút nào. Hóa ra tai anh đang đeo earphones nên tha hồ nói mà vẫn vi vu trên chiếc xe máy. Lần khác tôi đọc đâu đó một quan sát vui vui nhưng gây giật mình về việc hành khách ngồi chờ ở các phòng đợi tại sân bay hay nhà ga Việt Nam thường làm gì. Và người ta thấy rằng đa số khách Việt ngồi mân mê chiếc điện thoại di động. Chơi game, nhắn tin hay làm gì gì đó không biết, nhưng trên tay luôn hiện diện chiếc cell phone, trong khi đó, khách nước ngoài đa số ngồi đọc sách. Còn nếu người Việt đọc thì thường là đọc báo, còn hầu như rất ít người cầm trên tay cuốn sách dày cộm như du khách nước ngoài. Tôi cũng hay đi lại bằng máy bay và cũng quan sát để kiểm chứng điều đó và thấy người ta nhận xét rất đúng.

Xin vui lòng, chúng tôi hoàn toàn không muốn nghe chuyện của các anh chị. Hãy trả lại cho Sinh Cafe những chuyến xe yên ả và êm ái...

Bức tường bẩn và tấm bảng nhỏ trong toilet xứ người

(Bài đăng trên danong ngày 7/6/2008)

Cách đây cũng khá lâu, trường đại học nơi tôi dạy có thêm một dãy nhà học mới. Toà nhà ba tầng với những lớp học sạch sẽ thơm mùi sơn, sàn nhà lát gạch bóng loáng và những chiếc ghế liền bàn mới tinh. Nhưng chỉ một thời gian ngắn sau, đã bắt đầu thấy những nét vẽ bằng phấn loằng ngoằng trên tường. Việc “điên khùng” mà tôi làm hôm đó là yêu cầu sinh viên lớp tôi tìm và lau sạch những nét vẽ đó. Chỉ một loáng là xong. Tôi còn đặt ra một điều luật "bất thành văn" là sinh viên những lớp tôi dạy không được viết vẽ bậy trên tường và mặt bàn. (Một điều luật chẳng liên quan gì đến môn tôi đang dạy!) Đơn giản vì phòng học mới sạch đẹp thì mình phải có trách nhiệm giữ gìn. Thế thôi. Thói quen bạ đâu viết đó ở nơi công cộng thể hiện một sự cẩu thả và vô trách nhiệm của không ít người Việt, vốn quen với những dễ dãi và quan niệm vị kỷ “cha chung không ai khóc,” "sống chết mặc bây". Dẫu biết rằng việc mình làm rồi cũng như muối bỏ bể nhưng giờ đây, khi thấy những bức tường và mặt bàn trước đây sạch sẽ, giờ đầy chữ và hình vẽ loăng quăng, dù bực mình, tôi không thấy hổ thẹn với bản thân vì ít ra ,tôi cũng đã chỉ cho sinh viên mình được một điều hay. Dù mai đây, người nhớ ít hơn người quên, tôi cũng vui lòng. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Cách đây một năm, trên đường sang Colorado, máy bay quá cảnh ở sân bay Incheon, Seoul, Hàn Quốc. Khi bước vào toilet, đập vào mắt tôi là tấm bảng (bằng kim loại hẳn hoi) khắt dòng chữ tiếng Anh “Phòng vệ sinh này do ... coi sóc.” Bên cạnh còn có  hình chân dung của nhân viên vệ sinh đó. Cảm giác đầu tiên là ngạc nhiên và sau đó là thích thú. Một cách kiểm tra công việc của nhân viên mình quá thông minh. Bằng cách giao trách nhiệm như thế, đố ai có thể làm dối.

Và tôi lại nghĩ về những ban, những bệ ở ta thành lập ra để kiểm tra nhau. Nghe thì “ra vẻ” lắm nhưng liệu có mang lại hiệu quả thiết thực? Có ai nghĩ về điều đó không? Có vẻ như chúng ta cứ  say sưa kiểm tra nhau, nghi ngờ nhau, làm khó nhau mà quên  mất rằng không gì hiệu quả bằng tạo điều kiện để mỗi người tự kiểm tra hành động của chính mình, như cách mà sân bay Incheon đã làm...

Cúp Điện

Nạn cúp điện đã lùi xa thật xa bỗng lù lù hiện về vào những tháng đầu năm 07 này thật sự đã làm mọi người chới với. Trước đây vào thời kinh tế khó khăn mấy mươi năm về trước, chuyện mất điện chẳng phải là chuyện lạ, còn bây giờ nhiều nhà máy điện đã được xây dựng thế nhưng, sự phát triển của các ngành công nghiệp lại đẩy đất nước vào nguy cơ không đủ điện sinh hoạt. Tình trạng có thể sẽ xấu hơn vào những ngày hè sắp đến, được dự báo là sẽ rất nóng. Vậy là, không còn cách nào khác, phải “save it for a sunny day.” (Not a rainy day ^ ^) Thành phố Huế đang triệt để áp dụng chính sách tiết kiệm điện. Đèn đường bị tắt bớt, các khu vực trong thành phố luân phiên cúp điện, kể cả những trung tâm du lịch, vốn trước đây rất được ưu tiên.

Việt Nam là nước nhiệt đới, lắm sông và nhiều mưa nên từ trước đến nay, nhiều người vẫn cho rằng thủy điện là phù hợp nhất. Nhiều nhà máy thủy điện lớn đã và đang được xây dựng. Thế nhưng ngay cả nước, một nguồn năng lượng dồi dào mà trước đây vẫn được cho là bất tận cũng đã đến lúc cạn kiệt. Nhà máy điện thì có nhưng nước thì không, nhất là những lúc hạn hán. Và thế là nguồn thủy điện, vốn phụ thuộc quá nhiều vào nước, lâm vào cảnh lao đao. Không chỉ có thế, một điều gì đó nghiêm trọng đang xảy ra âm ỉ và thầm lặng nhưng có vẻ như con người đang bận tâm nghĩ đến những điều mà họ cho là “cao siêu” hơn hoặc “gần gũi” hơn, “thiết thực” hơn là ngồi lo Sài Gòn mưa lạnh, Đà Lạt nóng ba mươi mấy độ, Huế mùa đông không còn mưa và lạnh kéo dài. Thế đấy, điều gì rồi cũng có thể xảy ra...

Những ngày cúp điện tôi làm được những gì? Câu trả lời gần như là một con số không tròn trĩnh. Thời đại mà mọi việc đều gắn với máy móc thì không có điện là một điều kinh hoàng. Không làm việc được vì không có computer và thiếu ánh sáng, không học được vì không có internet, không giải trí được vì không có máy nghe nhạc, tivi hay đầu máy xem phim, không ngủ được vì nóng. Nói chung là không làm được gì. Có ai tính những tổn thất của một ngày không có điện? Lại thấy phục người Amish tự nguyện từ chối những tiện nghi hiện đại mà vẫn sống vui. Đôi khi thấy mình thừa thãi và vô vị. Giật mình nhận ra rằng, có vẻ như cuộc sống chúng ta đang phụ thuộc quá nhiều vào máy móc đến mức không có thì chao đảo. Và thấy cuộc đời bấp bênh...
 

Tản Mạn chiều 30 Tết

Tản Mạn (4)

(Bài đăng trên tạp chí Kiến trúc Nhà đẹp, số Xuân, tháng 2/2008 với tựa đề Xuân Hoài niệm)

Cứ tưởng những ngày nghĩ Tết sẽ có thêm chút thì giờ rỗi rãi mà chăm sóc cho những công việc riêng của mình, nhưng hóa ra không phải vậy. Cái tất bật muôn thuở của những phút giây năm cùng tháng tận làm cho con người ta chẳng làm ra trò bất cứ một việc gì. Huế những ngày cuối năm thời tiết tuyệt đẹp. Trái ngược với những ngày đông lê thê rét ướt, những ngày cận Tết trời ươm nắng vàng và một chút se lạnh, cứ như là thời tiết xứ ôn đới. Nghĩ lại thấy cũng bất công, bởi thói thường, người ta hay nhắc nhiều, nhớ nhiều những cái Tết mưa lạnh sụt sùi, mà quên cám ơn trời đất về những cái Tết đẹp như thế này. Vậy là không công bằng...

Mà cái chộn rộn, tất bật ấy mới đúng là Tết. Nếu bạn ra phố những giờ cuối cùng của năm, ngắm dòng đời hối hả trôi, người người vội vã về nhà, thấy chợ Tết bắt đầu nhuốm vẻ đìu hiu, nghe hương trầm thoang thoảng từ những ngôi nhà lên đèn cúng sớm, bạn sẽ có một cảm giác kỳ lạ khó tả. Và đó mới là lúc Tết nhiều nhất. Còn đến ngày hôm sau thì không khí đã phai nhạt đi nhiều cùng lời chúc tụng vì lúc ấy Tết đến cũng là lúc Tết đi.

Có vẻ như cái Tết ở Việt Nam là mang nhiều hoài niệm hơn cả. Thế nên Vũ Đình Liên đã có một bài thơ Ông Đồ* bất tử; bất tử vì nhà thơ nói đúng tâm trạng của tết Việt. Thế cho nên ca khúc Happy New Year** của ABBA, dù không hề viết ra để thành một bài hát truyền thống đón năm mới, thậm chí ở cả trên quê hương của nó, nhưng khi sang Việt Nam, bỗng trở nên một trong những giai điệu của năm mới. Bởi vì cái chất hoài niệm bàng bạc trong ca khúc ấy dường như bắt đúng mạch tâm hồn người Việt. Đằng sau cái rạo rực, cái tưng bừng của những ngày đầu xuân, Tết Việt vẫn đau đáu một nỗi niềm hoài cổ.

Ngày 23 âm lịch là ngày đưa ông Táo về Trời và mặc nhiên được xem là ngày đầu tiên của kỳ Tết. Tôi định viết một cái gì đó cho những người bạn không phải là người Việt muốn tìm hiểu văn hóa Việt Nam. Nhưng rồi giật mình nhận ra giờ kiếm đâu cái bếp lò ba ông táo gạch nung đỏ để mà chụp ảnh minh họa khi nhà nhà đều dùng lò ga, bếp điện! Ngay cả ở vùng thôn quê, cái bếp giản dị, chân chất ấy cũng đang dần trở thành đồ hiếm. Thế là đành khất lại. Tôi cảm thấy mình không đủ khả năng diễn tả hết bằng lời câu chuyện ấy nếu không có bức ảnh minh họa.

Rồi đến một ngày, lớp trẻ Việt sẽ không còn khái niệm về ba ông táo chụm đầu bên bếp lửa nữa, đó là chưa nói đến câu chuyện cảm động đằng sau nó. Có những thứ dần mất đi trong âm thầm và cả trong sự vô tình của con người, đến một ngày tỉnh giấc mê, có đi tìm cũng chẳng có. Cũng như thế, bây giờ chỉ cần ra phố một vòng là có ngay đủ thứ mứt bánh cho một cái Tết. Cũng đủ sắc màu, thậm chí còn rực rỡ hơn nữa là đằng khác, nhưng khi bày lên, vẫn thấy thiếu một cái gì đó, là sự chăm chút, sự chân phương, thiếu cái tình, hay nói như ông Đồ xưa là thiếu cái hồn muôn năm cũ. Cuộc sống là thế, luôn tiến lên phía trước, thay đổi và phát triển. Những rối rắm thường nhật làm người ta quên đi những điều tưởng chừng bình thường và đơn giản ấy, cho đến những phút giây cuối cùng của năm, bỗng sống dậy thành hoài niệm...

* Ông Đồ

Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua.

Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài
«Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa rồng bay.»

Nhưng mỗi năm mỗi vắng.
Người thuê viết nay đâu?
Giấy đỏ buồn không thắm;
Mực đọng trong nghiên sầu...

Ông đồ vẫn ngồi đấy,
Qua đường không ai hay.
Lá vàng rơi trên giấy.
Ngoài trời mưa bụi bay.

Năm nay đào lại nở,
Không thấy ông đồ xưa.
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?

Vũ Đình Liên

** Happy New Year

No more champagne
And the fireworks are through
Here we are, me and you
Feeling lost and feeling blue
Its the end of the party
And the morning seems so grey
So unlike yesterday
Nows the time for us to say...

Happy new year
Happy new year
May we all have a vision now and then
Of a world where every neighbour is a friend
Happy new year
Happy new year
May we all have our hopes, our will to try
If we dont we might as well lay down and die
You and I

Sometimes I see
How the brave new world arrives
And I see how it thrives
In the ashes of our lives
Oh yes, man is a fool
And he thinks hell be okay
Dragging on, feet of clay
Never knowing hes astray
Keeps on going anyway...

Happy new year
Happy new year
May we all have a vision now and then
Of a world where every neighbour is a friend
Happy new year
Happy new year
May we all have our hopes, our will to try
If we dont we might as well lay down and die
You and I

Seems to me now
That the dreams we had before
Are all dead, nothing more
Than confetti on the floor
Its the end of a decade
In another ten years time
Who can say what well find
What lies waiting down the line
In the end of eighty-nine...

Happy new year
Happy new year
May we all have a vision now and then
Of a world where every neighbour is a friend
Happy new year
Happy new year
May we all have our hopes, our will to try
If we dont we might as well lay down and die
You and I

ABBA

Tản Mạn (3)

Tối qua vừa xem truyền hình trực tiếp Duyên Dáng Việt Nam 17 diễn ở Hà Nội. DDVN mười mấy năm nay đã trở thành một thương hiệu tiếng tăm của giới showbiz nước nhà và những người tổ chức muốn đem chương trình đi xa hơn, đến các thành phố khác. Lần này, DDVN đến Hà Nội. Chương trình hay hay dở, đó là tùy cảm nhận của mỗi người. Hơn nữa, vì không được xem trực tiếp nên tôi không muốn nhận xét vội vàng, e sẽ thiếu công bằng. Ở đây tôi muốn nói đến một điều mang tính cá nhân khác.

Thú thật tôi chịu khó ngồi trước tivi mấy tiếng đồng hồ để theo dõi hết chương trình này là bởi vì chờ đợi sự xuất hiện của Tuấn Ngọc. Cá nhân tôi, nếu chỉ xét về chất lượng giọng hát, và không kể đến những ca sĩ hiện nay, 2 giọng ca thế hệ trước 75 mà tôi đánh giá cao nhất về mặt chất giọng là Thái Thanh và Tuấn Ngọc. Rõ ràng cho đến nay, với Thái Thanh và Tuấn Ngọc, không thể có một phiên bản thứ hai. (Mà cũng không nên có một phiên bản nào hết.) Tuấn Ngọc có một giọng hát sang trọng và mê hoặc cùng với một kỷ năng thanh nhạc điêu luyện hiếm có. Giọng hát đầy nhạc cảm này có khả năng chuyên chở một nội tâm phong phú. Ngày trước, khi album nhạc chưa ra ồ ạc như bây giờ, Tuấn Ngọc thường xuất hiện với những nhạc phẩm chọn lọc rất kỹ lưỡng, âm nhạc sang trọng và lời thì đầy chất thơ. Với tôi, album Tâm Sự Gởi Về Đâu là một tuyệt tác của Tuấn Ngọc. Từ đầu album cho đến hết, không tìm thấy một lỗi kỹ thuật nào. Từ cách nhả chữ, ngân giọng hoàn toàn chính xác. Album buồn nhưng đẹp một cách kỳ lạ. Cho đến bây giờ hiếm có một album nào trọn vẹn đến như thế. Có một thời gian, âm nhạc của Tuấn Ngọc luôn tràn ngập trong tôi. Tôi nghe bất cứ bài gì, miễn là Tuấn Ngọc hát. Nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Và rồi cuối cùng Tuấn Ngọc đã xuất hiện trên sân khấu của DDVN, vẫn say đắm và lịch lãm như mọi ngày. Nhưng ngay khi anh cất lên câu hát đầu tiên của bài Em ơi Hà Nội Phố, một nỗi buồn và hụt hẫng xâm chiếm lòng tôi. Tôi giật mình nhận ra rằng thời gian thật tàn nhẫn. Thế là hết, thời của những Tâm Sự Gởi Về Đâu, Anh Đến Thăm Em Một Chiều Mưa, Kiếp Dã Tràng; còn đâu Ngày Tháng Sáu, Khúc Tháng Hai; còn đâu Muôn Đời Yêu Chỉ Người Thôi, Nhờ Em Giữ Lấy Tình Ta, Đêm Giã Từ Đà Lạt; thế là hết K Khúc Của Lê, Yêu Dáng Em Xưa, Mùa Thu Mây Ngàn. Biết rằng đó là quy luật của muôn đời, có ai tránh được. Nhưng có lẽ vì tôi chưa sẵn sàng để đón nhận điều đó chăng? Đúng vậy, nhưng làm sao có thể không tiếc khi đó là một kỷ niệm quá ngọt ngào? Và tôi tự nhủ từ nay sẽ chỉ nghe nhạc của Tuấn Ngọc qua băng đĩa thôi.

Và khi ngồi viết những dòng này, tôi lại để cho những giai điệu cũ của Tuấn Ngọc vỗ về, rằng ngày xưa đã từng có một giọng ca như thế...

Click vào tựa đề để đọc Tản Mạn (2)

    Đi cà phê ngắm nhà cổ...

Nghe thì thấy hơi kỳ bởi đến quán cà phê mà không phải để uống cà phê; nhưng quả thật là vậy bởi vì tôi không phải là tín đồ của thức uống này. Những lúc rỗi việc vẫn thường hay tìm đến những quán mới mở để khám phá một cái gì đó, kiến trúc, nội thất hay đơn giản chỉ để hàn huyên cùng bè bạn hoặc thưởng thức một chút nhạc trong khung cảnh không phải là nhà mình...Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Ở Huế độ này mọc lên nhiều quán cà phê trong những ngôi nhà rường, một  kiến trúc tiêu biểu tuyệt đẹp của đất thần kinh. Phải chăng người ta ngày càng muốn tìm về những không gian cổ điển tĩnh lặng đang dần mất đi trong nhịp sống hiện đại xô bồ? Riêng tôi, ngoài lý do đó, còn tìm thấy ở những nơi ấy một sự giao lưu văn hóa đông tây thú vị. Có cái gì đó là lạ, đầy hứng khởi khi được uống rượu tây trong một không gian đông phương trầm mặc, huyền bí với gạch trần, cột kèo và đồ gốm cổ. Một sự kết hợp khéo léo và sáng tạo. Nếu bạn ghé cố đô, đừng quên ghé qua những nơi này để thấy một cái gì đó rất tinh tế, rất riêng và hiểu ra rằng đông tây, dù nhiều khác biệt, đôi khi vẫn có thể hoà hợp tuyệt vời.

Có lẽ tiệm cà phê nhà cổ ra đời sớm hơn so với những nơi khác là Tịnh Lâm Nhi. Đó là một ngôi nhà rường ba gian hai chái chạm khắt tỉ mỉ và tinh xảo nằm ngay trong thành phố. Những mảnh xà cừ lấp lánh càng sáng hơn trên nền gỗ đen tuyền quý phái. Những lối đi lát gạch có mái che theo kiểu hành  cung trong Đại Nội. Đêm đêm, tiếng dương cầm rơi êm đềm trong ngôi nhà cổ làm xao xuyến bao người. Nam Giao Hoài Cổ nằm xa hơn một chút, trên cái dốc Nam Giao thoai thoải, gần nơi ngày xưa các vị vua triều Nguyễn tổ chức lễ tế trời cầu mưa thuận gió hòa, nhưng lại rất tiện đường cho những ai vừa trở về sau chuyến thăm thú các lăng vua và đang tìm một chốn dừng chân. Tam quan tuyệt đẹp mở ra một không gian thoáng đãng và rộng rãi với nhiều ngôi nhà rường họp lại. Ở đó có hồ nước với non bộ và chiếc cầu xinh xinh. Thôn Vỹ Dạ còn vang vần thơ bất hủ của Hàn Mặc Tử dù những vườn cau, trúc đã không còn do cơn bão đô thị hoá đến quá nhanh. Cũng may còn một chốn Vỹ Dạ Xưa như một tiếc nuối. Vào đây, khách có thể nép mình để một chút ngậm ngùi hồi tưởng thời huy hoàng của thôn Vỹ. Cảnh vật đã đổi khác xin còn chút dư âm...

Trong những chuyến đi xa, tôi vẫn thấy đâu đó những phiên bản như thế này, nhưng hình như chỉ khi ở đất thần kinh, quê hương của nhà rường, kiến trúc này mới hiện ra rực rỡ nhất và sang trọng nhất. Mới hay tầm quan trọng của khung cảnh và môi trường. Huế là đất của những gì tinh tế, xưa cổ và cái không khí bàng bạc, lãng đãng khói sương ấy làm cho những ngôi nhà rường cổ điển nổi bật hơn lên. Huế mùa đông trời mưa rả rích, giọt cà phê ngọt đắng, tiếng dương cầm ve vuốt, ánh sáng mờ tỏ tỏa ra từ những chiếc đèn lồng lụa đủ màu sưởi ấm bao con tim. Một chút cổ điển, một chút trang trọng, một chút tĩnh lặng đã tạo cho chốn đây sự đồng cảm đặc biệt của những tầm hồn thanh cao. Ở đó không có chỗ cho sự náo nhiệt, khách trở nên khẽ khàng, suy tư. Và đó chính là kiểu không gian của Huế, trầm mặc, mơ màng...

Những ai còn nhớ đến Vĩ Dạ hãy đọc Dấu Thôn Xưa.

         
         

Winter in Hue

 

Winter arrived in Hue rather late this year but it eventually did. Without fail.

So, what is the winter in Hue like?

Winter must be wet. It is nothing new to the locals but those in drier areas find it hard to tolerate. With the humidity up to 90-100%, the whole city suddenly turns into a damp sponge. Rain lingers day and night. Drop by drop to your heart. It comes as no surprise to see the rain even lasts for weeks. People are wet. Vehicles are wet. Buildings are wet. Grass is rotten. Paper crisp in dry areas soon becomes as soft as tissue. You may wake up to find your computer dead without a word of warning; telephones or any other electrical appliances all at once refuse to work. You are late to work because your motorbike suddenly rejects starting. That’s that.

Winter must be cold. 65 degrees may mean nothing to those from cold lands but coupled with the humidity, it chills you to the bones. The streets look colorful with people wrapped up in warm clothes and raincoats. They suddenly look more formal and decent in suit, vest, jacket; some equipped themselves with scarves, gloves and wool caps.

Winter must be misty, smoky and gloomy. The sky is grey the entire day. The whole city looks sleepy in a mist of vapor, smoke, and breath. Leaves turn dark green and shiver with cold. Lots of weather talks. People on the street look more hurried because they all want to reach home as quickly as possible. A book, a cup a hot coffee or tea and some classical or instrumental music became wise choices. 

But the life must go on. And that is what I like best about the winter here. Streets are, as always, crowded with people and vehicles at rush hours. It seems that tourists do not mind the rain at all. In light casual clothes and with an umbrella or a “convenient raincoat,” they are on their way exploring the imperial city. Street food stalls serving hot stuff are crowded with hungry pedestrians. Despite the troubles of all sorts that may be caused by the rain and humidity, life proceeds as if nothing happened.

People who hate it say yuck, nasty, horrible, disgusting. Hue natives living far away from home miss it terribly.

Contradictory!

How about the winter in Boston? Read Tuyết! Tuyết! Tuyết!

Untitled (1)

One Teachers’ Day*, I dropped at the department office. As always, the first thing I do upon arrival is casting my eyes at my mailbox. I spotted an envelop waiting patiently for me there. A little bit of surprise, since I rarely got mail from there. That mailbox is mainly for work. I opened the envelop and inside was a greeting card. It was from an old student of mine. It said: “Maybe you no longer remember who I am. But on this special occasion, I want to say thanks for what you taught us in our American Culture class. Now that I’m working for a foreign company, the knowledge that I acquired in your class makes me more confident working with foreigners...” I admit that I couldn’t recall the student who sent me the card. (I’m very bad at remembering names. As a teacher, I have so many students who come and go every year. I apologize for that.) But for me those words were the best present that I got on that Teachers’ Day. The card brought me joy. Not the appreciation. But the feeling that I was of help to someone.

Some years ago when I was studying in Boston. In one class, each of us had to prepare what the professor called “blueprint” and presented it to the class as an assignment. In my presentation, I included a very powerful short story that I had taught and enjoyed back home. The story is about a Greek boy in America. As a member of the minority group, he always felt embarrassed by his heritage. (That is not unusual for children of immigrants to America.) He once insulted a Greek grocer in order to demonstrate that he was a true American. The old man reacted calmly and wisely. By making olives, figs and Greek salad come alive as symbols of their heritage, he taught the boy about their age-old history of the Greek people. The grocer was eventually successful in turning the young man’s sense of inferiority into a sense of pride. Time passed; the grocer moved away; the boy then grew up into a mature man and learnt a precious lesson from life...

Class was over. People left. I was leaving when I saw M, a classmate, linger at the door. After a few minutes of hesitance, she suddenly came to me and said “I was leaving but decided to return just to tell you that I was so impressed with the presentation. Thanks a lot.” In a soft voice, she added “You know, I’m Greek...”

At the end of the term, we had all the papers and assignments bound into a small book and submitted to the professor for marking. The day I got it back, I saw the professor’s remark on the blueprint “Could I get a copy of this blueprint for my file?”

I have never wanted to influence any others. But it is true that sometimes you never know you are influencing others, but you really do.

* For those who are not Vietnamese: Teachers’ Day is the day when teachers in Vietnam are honored.