Duong Lam Anh

       Thủ đô nước Mỹ, chốn yên bình

Ấn tượng đầu tiên của tôi khi đặt chân đến Washington D.C. là sự quy cũ, gọn gàng trong kiến trúc. Thành phố được thiết kế hài hòa và chăm sóc công phu. Ngay từ phút đầu tiên tôi đã phải xiêu lòng. Cái quy định không một toà nhà nào trong phạm vi thành phố được xây cao hơn mái vòm của điện Capitol đã làm cho thủ đô nước Mỹ có một vẻ đẹp ngăn nắp đáng khâm phục. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Đây rồi chiếc cầu duyên bắt qua dòng Patomac, con sông nghe tiếng từ lâu bây giờ mới gặp. Ngồi trên ô tô nhìn ra thấy dải lụa đào duyên dáng xanh um cây cối. Cái đẹp hoang sơ dù ở chốn phồn hoa, cảnh quang thoáng đãng và giòng nước lững lờ. Ở lối lên cầu sừng sững hai bức tượng sơn son thếp vàng tuyệt đẹp. Chao ôi! thủ đô nước Mỹ êm đềm và thanh bình quá. Thành phố như một khu vườn lớn với chim chóc và cỏ cây, khác xa New York City sôi động không xa là bao.

Điện Capitol, tòa nhà quốc hội, lại cho tôi một ấn tượng khác. Toà nhà hùng vĩ có kiến trúc như một nhà thờ bề thế trên một ngọn đồi cao nhưng mái vòm và những đường cong tuyệt đẹp đã làm cho khối đá khổng lồ trở nên thanh thoát. Để vào được bên trong chúng tôi phải sắp hàng hơn cả tiếng đồng hồ vì du khách rất đông. Người ta chỉ cho phép vào từng nhóm với số lượng nhất định. Nhưng dù phải chờ lâu, chúng tôi không cảm thấy sốt ruột, bởi đứng đó có thể ngắm nhìn du khách mọi lứa tuổi đến từ các quốc gia khác nhau; còn sau lưng là con đường tuyệt đẹp với những dinh thự cũng mỹ thuật không kém và dòng người nườm nượp như trẩy hội...

Rồi cuối cùng chúng tôi cũng vào được bên trong. Nội thất có vẻ đẹp của những tòa lâu đài cổ. Lịch sử vấn vương kiêu hãnh. Nếu nhìn bên ngoài, tòa nhà có vẻ đẹp áp đảo thì bên trong lại lan tỏa sự ấm cúng của những phòng họp rộng vừa phải, trang trí đơn sơ nhưng trang trọng. Những bức tượng của các vị tổng thống đẹp như những tác phẩm mỹ thuật, các bức tranh tái hiện lịch sử đất nước được trưng bày chăm chút như trong viện bảo tàng. Đây là Thượng Nghị Viện (Senate), kia là Hạ Nghị Viện (House of Representatives), đây là chín cái ghế của chín  thành viên trong Tòa án Tối cao (Supreme Court) và đó là thư viện Congress với những chiếc đèn đọc sách màu xanh lá cây đặc trưng vv. Tất cả, tất cả những điều đọc trong sách vở đang hiển hiện trước mắt tôi...

Washington D.C. còn hào phóng ban cho du khách một loạt viện bảo tàng dọc theo một đại lộ, tất cả đều miễn phí. Có thể nói đó là những bảo tàng lớn nhất nước Mỹ. Chỉ tiếc là vì thời gian hạn hẹp, tôi chỉ có thể lướt qua một vài cái gọi là cưỡi  ngựa xem hoa. Thật đáng tiếc, cũng như tôi đã tiếc không vào được bên trong Nhà Trắng bởi hôm ấy là ngày đóng cửa thường lệ trong tuần để bảo dưỡng mà chúng tôi đã lơ đãng không tìm hiểu trước.

Những đài tưởng niệm kiêu hãnh ngẩng cao đầu. Từ đằng xa sừng sững “cây bút chì” khổng lồ tạc lên trời xanh. Kiến trúc này là đài tưởng niệm vị tổng thống đầu tiên của nước Mỹ, George Washington. Dù rất đơn giản về hình  khối, sự uy nghi toát ra từ cái vẻ cao vời vợi như khát vọng vươn tới vô cùng. Đài tưởng niệm Abraham Lincoln là một toà nhà nhìn có vẻ nặng nề với những chiếc cột theo phong cách cổ điển. Ngay chính giữa là tượng của vị tổng thống gắn liền với cuộc nội chiến Mỹ và sự kiện giải phóng nô lệ đang ngồi suy tư trên ghế với khuôn mặt khắc khổ. Vởi riêng tôi, đài tưởng niệm vị tổng thống thứ ba của nước Mỹ, Thomas Jefferson, là công trình tuyệt hảo. Nếu may mắn đến thăm vào mùa xuân thì rất có thể bạn sẽ mục kích một bức tranh tuyệt đẹp khi ngôi nhà mái tròn được vây quanh bởi những hàng cây anh đào đang độ khai hoa lộng lẫy, món quà mà Nhật Bản đã tặng nước Mỹ. Cái màu hồng phơn phớt của hoa tôn lên vẻ thanh cao của đá hoa cương trắng muốt. Cuộc chiến Đại Hàn lại được nghi nhớ bởi nhóm tượng một tiểu đội binh lính cỡ bằng người thật trong tư thế tiến công. Vào mùa đông khi tuyết rơi phủ trên vai áo, các hình tượng trở nên sống động lạ thường. Tuy vậy đối với những ai yếu bóng vía thì những hình ảnh của chiến tranh đó có thể làm họ giật mình nếu đến thăm vào ban đêm. Đài tưởng niệm gây nhiều xúc động nhất lại là Vietnam’s Memorial. Bức tường bằng đá hoa cương đen bóng có một nửa chìm dưới lòng đất khắc tên những lính Mỹ chết trận trong cuộc chiến Việt Nam. Thi thoảng du khách bặt gặp một đoá hồnh nhung đỏ thắm chơ vơ trên nền đá đen. Phải chăng đó là giọt máu con người đã đổ xuống vì chiến tranh?

Chúng tôi nghé chợ cá để mua một loại sandwich đặc biệt làm bằng cua tuyệt ngon (gọi là chợ cá nhưng có bán đủ các loại hải sản tươi sống). Lại lái xe ra bờ sông Patomac nghĩ chân nhấm nháp. Lúc ấy đã là chạng vạng tối vào một ngày hè lộng gió, trời âm u như sắp mưa, ai cũng run lên vì lạnh. Bên bờ sông là bức tượng khổng lồ của một người đàn ông đang nằm với phần thân  chìm dưới đất, chỉ thấy cái đầu và một phần chân tay mà tác giả đặt  tên là The Awakening. Với tôi đó là một trong những bức tượng đẹp nhất mình đã từng thấy...

Nghĩa trang quốc gia Arlington cũng là một nơi không thể không ghé thăm. Đó là một công viên rộng lớn ngập tràn màu xanh thuộc bang Virginia nằm ngay bên cạnh Washington D.C. Ở đó bạn có thể thấy mộ của tổng thống Kennedy và phu nhân với ngọn lửa bất diệt nằm chính giữa. Ngôi mộ của một vị tổng thống lừng danh nhưng thật đơn giản như rất nhiều ngôi mộ đơn giản khác nơi đây. Có khác chăng là khu mộ nằm tách biệt ở một vị trí bao quát. Những dãy bia mộ xây cùng một kiểu giống nhau lẳng lặng xếp hàng. Sự bình đẳng thể hiện rất rõ ở chốn này. Ở đây bạn cũng có thể thấy mộ của viên kỹ sư người Pháp Pierre Charles L’Enfant, người đã có công thiết kế thủ đô. Cứ đến những giờ nhất định trong ngày, người ta lại tiến hành lễ đổi phiên gác trang nghiêm lôi kéo nhiều du khách dừng lại nhìn. Nếu may mắn, bạn có thể được nghe một dàn hợp xướng các em bé mặc đồng phục hát những khúc thánh ca thanh thoát. Tự nhiên trong lòng tôi lại vang lên một bài thơ cảm động của Langston Hughes: “We passed their graves. The dead men there. Winners or losers.  Did not care. In the dark. They could not see. Who had gained the victory.” (Peace) (Tạm dịch nghĩa: Chúng tôi đi ngang qua những nấm mồ. Những người chết nằm đó. Chẳng cần quan  tâm  ai là kẻ thắng, người bại. Bởi vì trong bóng đêm. Họ đâu  phân biệt được ai là người chiến thắng.)

Cũng có trọn một ngày đi thăm toà lâu đài của tổng thống Washington. Một buổi sáng lất phất mưa buồn đến nẫu ruột. Không khí ẩm ướt và bầu trời u ám làm cho khuôn viên tòa nhà, vốn  ngập tràn cây cối, mang vẻ thâm u và bí hiểm. Để đến được ngôi nhà, du khách phải đi qua một khu đất rộng phủ cỏ xanh mướt. Đối lập  với khu nhà sang trọng là những lán trại nhỏ thiếu tiện nghi của các nô lệ thời ấy. Hiện tại người ta vẫn giữ lại những kho thóc, những khu nuôi gia súc và vẫn làm thủ công món bánh ngô để mời du khách nếm thử, loại bánh mà nô lệ vẫn ăn vào thời đó. Toà nhà chính được nối với khu bếp bằng một hành lang dài có mái che. Trong trường hợp nhà bếp có hỏa hoạn thì dãy hành lang đó sẽ ngăn cản không cho lửa lan đến tòa lâu đài. Thức ăn được nấu ở nhà bếp rộng thênh thang và mang đến phòng ăn trong toà nhà chính.

Sẽ không đầy đủ nếu tôi không nhắc đến gia đình người bạn Mỹ mà tôi đã lưu lại trong những ngày ngắn ngủi ở DC. Gia đình chỉ vẻn vẹn ba thành viên là hai cụ già và người con. Đó là một toà nhà xây bằng gạch đỏ cổ kính gồm hai tầng và một tầng hầm. Tôi được ưu tiên ở dưới tầng hầm. Nói là ưu tiên bởi nơi đó được bố trí như một tầng nhà, nghĩa là cũng có đủ phòng khách, phòng đọc sách, phòng ngủ và phòng tắm riêng. Gia đình bạn đón tôi bằng một bữa ăn tối với món pasta kiểu Ý trong phòng ăn ấm cúng ánh đèn vàng lãng mạn và chùm đèn cầy le lói trên bàn. Cái không khí trang trọng trong bữa ăn ở đây chứng tỏ đó là một gia đình quý tộc. Phòng ngủ dành cho tôi đã được trãi drap trắng vuốt thật thẳng. Tối cuối cùng khi về đến nhà, vào phòng, tôi thấy áo quần mặc mấy ngày qua của mình đã được giặt sạch sẽ và là phẳng phiu để ngay ngắn trên giường. Lúc ấy đã khuya và cả hai ông bà đều đã ngủ nên mãi đến sáng sớm hôm sau khi nói lời từ biệt, tôi mới có dịp cám ơn về những điều tốt đẹp mà gia đình đã dành cho mình, không quên nhắc đến việc giặt là quần áo. Thật cảm động khi nghe bà trả lời “Nếu như có mẹ con ở đây thì chắc chắn bà ấy cũng sẽ làm như thế thôi.” Câu nói đó đến giờ tôi vẫn còn nhớ và là nguồn an ủi trong những tháng ngày sống một mình nơi xứ người...

Tôi trở về Boston bằng tàu lửa Amtrack. Bạn tiễn tôi ra tận sân ga. Một lần nữa tôi lại bị nhà ga trung tâm hớp hồn. Đó không đơn thuần là một nhà ga xe lửa mà là một tác phẩm nghệ thuật. Tôi rời thủ đô mà lòng vấn vương ngày trở lại để có thể biết thêm, hiểu thêm nhiều hơn nữa về cái thành phố duyên dáng này.

Muốn tìm hiểu một phần lịch sử nước Mỹ, hãy đọc Plymouth và món tôm hùm nổi tiếng, đặc sản của Massachusetts

   

   

   

Downtown Crossing

Giờ đây, khi nước Mỹ đã trở nên nghìn trùng xa cách nhưng mỗi khi hồi tưởng lại thì hình ảnh cái góc phố ấy vẫn hiện ra tinh khôi, rõ mồn một như mới hôm nào. Trong thời gian sống ở Boston, không biết bao lần tôi đã ghé lại nơi này và ngay từ phút đầu gặp gỡ, đã thấy quyến luyến bởi nhận ra rằng hình như nó có linh hồn. (Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.)

Phần lớn những lần "xuống phố" (“going downtown”) của tôi thường bắt đầu từ cái góc phố này. Nó gần như trở thành một cái mốc để từ đó ra phố và cũng từ đó về nhà. Lên tàu điện ngầm ở trạm Saven Hill nhỏ bé, cũ kỹ; (đó là trạm gần nhà nhất,) và cứ thế ung dung ngồi mơ màng cho đến khi nghe tiếng gọi “Downtown Crossing!” quen thuộc vang lên là tôi bước xuống. Ngay lối ra, trên vỉa hè là một tiệm hoa nhỏ dễ thương có bán cà phê. Đó là chỗ ngồi mà tôi yêu thích vì từ đây có thể thấy toàn cảnh cái góc phố đáng yêu này. Sau một vòng thăm thú và mua sắm, tôi vẫn thường ghé lại nơi đây, mua một ly cà phê decaf  (loại đã được trích ca-fê-in ra), ngồi nhâm nhi ngắm nhìn người qua lại hoặc nhón tay lấy một tờ nhật báo thong thả đọc vài mẫu tin. Dù cà phê hòa tan của Mỹ hơi nhạt nhẽo nhưng tôi chẳng quan tâm, vì đó chỉ là cái cớ để tôi có dịp ngồi gần cái góc phố mà mình yêu thích. Hình như ở đây luôn luôn đông người, có bước chân vội vã của những người đi làm, bước chân thong dong của du khách, phần là vì gần trạm tàu điện ngầm, phần vì nằm ngay trung tâm thành phố. Trước tiệm cà phê là một chiếc xe đẩy nhỏ bán món xúc xích nóng mà người Mỹ gọi bằng một cái tên hình tượng là hot dog. Món này chẳng phải là thứ cao lương mỹ vị gì nhưng vào những ngày đông lạnh giá, (mà ở Boston này cái lạnh rất thừa thãi), khi bao tử đã cồn cào sau những bước chân đi mà như chạy, cái bánh mì nhỏ xinh kẹp bên trong một thỏi xúc xích thon thon nóng hổi cùng một ít dưa chuột chua bằm nhỏ (pickles), một chút ketchup đỏ thắm hay mù tạc vàng ươm, cay nồng lại hoá ra có lý vô cùng.

Bao giờ cũng vậy, sau khi rời tiệm cà phê là tôi lại chạy đến Barnes and Nobles, một tiệm sách được coi là “brandname” ("hàng hiệu") ở Mỹ. Chao ôi là sách! Mỗi lần ra đây mà không ghé tiệm sách này, tôi cứ thấy như thiêu thiếu một cái gì. Còn nếu bạn là người thích mua sắm thì ngay ở lối ra tàu điện ngầm sẽ thấy một bên là hiệu Macy’s, bên kia là Filene’s, hai chuỗi cửa hàng bách hoá tổng hợp vào loại lớn trên thế giới. Ở đó, bạn có thể tìm thấy mọi thứ, từ hàng hiệu cao cấp cho đến những món hàng bình dân rẻ tiền. Hàng hoá ở nước Mỹ này có sự phân cấp rất rõ ràng theo đúng phương châm tiền nào của ấy. Đặc biệt ở Filene’s, dưới tầng hầm (Filene’s Basement) là một gian hàng bán sale (hạ giá) cũng nổi tiếng không kém. Hàng hóa bán ở các tầng trên, lúc nào “sale” hết mức rồi thì sẽ được chuyển xuống tầng hầm. Xin đừng cho rằng nơi đây chỉ dành cho lớp dân nghèo. Xuống đó, bạn có thể thấy đủ mọi tầng lớp đi mua sắm; có đủ loại hàng từ cao cấp cho đến tầm tầm được bán rất rẻ so với giá gốc ban đầu. Tất nhiên, đa phần hàng hoá ở đây là hàng tồn kho nên có thể đã đề-mốt và thay vì được sắp xếp gọn gàng, đẹp mắt như ở các tầng trên, hàng ở đây được đổ đống đủ loại nhãn hiệu. Tôi cũng đã có vài lần ghé đây, để tiêu khiển hơn là mua sắm. Người ta vẫn nườm nượp kéo đến vì đối với người Mỹ, mua được thứ gì rẻ hơn giá gốc của nó cũng là một niềm vui và đi mua sắm trong không khí thân mật đến mức hơi xô bồ ấy cũng là một thú giải trí sau những ngày làm việc tất bật. Ở dưới tầng hầm, người mua có cái cảm giác như đang “giành giật” nhau, ai cũng thoăn thoắt chọn lựa, cứ như là nếu không khẩn trương thì người khác sẽ mua mất của mình. Đôi khi, cái đối lập giữa sự sang trọng của các tầng trên và sự bừa bộn của tầng dưới cùng này cũng là cái thú của mua sắm. Mỗi năm đến lễ Giáng Sinh, cũng ở cái góc phố này, Filene’s tổ chức lễ thắp sáng cây Noel. Đó là lúc không khí Giáng Sinh ngập tràn.

Đói bụng ư? Thì đây, nhìn xéo qua bên phải là một nhà hàng nho nhỏ dưới tầng hầm mà người ta quen gọi là food court. Tôi vẫn thường ghé đến đó để ăn món cơm teriyaki bò nóng sốt. Dù ở đây có bán đủ các món ăn của các nước khác nhau, mỗi lần đến đây, tôi vẫn thích gọi món ăn đậm chất Nhật Bản này. Món này cũng đơn giản thôi, gồm thịt bò, rau xanh và cơm nóng nhưng cái ngon ở đây nằm ở nước sốt teriyaki rất đặc biệt, lại xào với loại thịt bò Mỹ mềm và ngọt. Còn nếu bạn là người ghiền fast food (như tôi) thì từ ngõ ra tàu điện ngầm, rẽ phải, đi một đoạn và bạn sẽ thấy tiệm Wendy’s. Nước Mỹ có nhiều nhãn hiệu fast food khác nhau chiều chuộng những sở thích khác nhau của khách hàng. Tôi thích hamburger của Mc Donald’s và Burger King nhưng tôi cũng thích Wendy’s vì cái vẻ truyền thống của nó. Cái khác của hiệu thức ăn  nhanh này là ở chỗ đó. Wendy’s bán loại hamburger giản dị, chân phương, không chế biến nhiều vì thế nó “traditional” ("truyền thống") hơn những hiệu khác. Từ tiệm ăn này đi tới một đoạn ngắn sẽ đến nhà sách Border. Dù không phải là hiệu sách lớn nhất, ở đây người ta vẫn có thể tìm thấy đủ loại sách báo, tạp chí và CD nhạc và phim. Bên ngoài có những kệ sách bán hạ giá, có thể là sách đã tồn kho lâu ngày. Ngay trong tiệm sách có một gian bán cà phê và bánh ngọt. Bạn có thể mua vài tờ báo hay một cuốn sách nào đó, ngồi nhâm nhi cà phê ngắm phố phường tấp nập sau ô cửa kính. Phía trước nhà sách là tượng đài kỷ niệm mô tả hình ảnh những người dân Ireland di cư tới Mỹ đầu tiên sau vụ mất mùa khoai tây thời đó. Một bài học lịch sử sống động trên đường phố.

Cứ thế, góc phố này cuốn ta đi.

   

Tản Mạn chiều 30 Tết

Tản Mạn (4)

(Bài đăng trên tạp chí Kiến trúc Nhà đẹp, số Xuân, tháng 2/2008 với tựa đề Xuân Hoài niệm)

Cứ tưởng những ngày nghĩ Tết sẽ có thêm chút thì giờ rỗi rãi mà chăm sóc cho những công việc riêng của mình, nhưng hóa ra không phải vậy. Cái tất bật muôn thuở của những phút giây năm cùng tháng tận làm cho con người ta chẳng làm ra trò bất cứ một việc gì. Huế những ngày cuối năm thời tiết tuyệt đẹp. Trái ngược với những ngày đông lê thê rét ướt, những ngày cận Tết trời ươm nắng vàng và một chút se lạnh, cứ như là thời tiết xứ ôn đới. Nghĩ lại thấy cũng bất công, bởi thói thường, người ta hay nhắc nhiều, nhớ nhiều những cái Tết mưa lạnh sụt sùi, mà quên cám ơn trời đất về những cái Tết đẹp như thế này. Vậy là không công bằng...

Mà cái chộn rộn, tất bật ấy mới đúng là Tết. Nếu bạn ra phố những giờ cuối cùng của năm, ngắm dòng đời hối hả trôi, người người vội vã về nhà, thấy chợ Tết bắt đầu nhuốm vẻ đìu hiu, nghe hương trầm thoang thoảng từ những ngôi nhà lên đèn cúng sớm, bạn sẽ có một cảm giác kỳ lạ khó tả. Và đó mới là lúc Tết nhiều nhất. Còn đến ngày hôm sau thì không khí đã phai nhạt đi nhiều cùng lời chúc tụng vì lúc ấy Tết đến cũng là lúc Tết đi.

Có vẻ như cái Tết ở Việt Nam là mang nhiều hoài niệm hơn cả. Thế nên Vũ Đình Liên đã có một bài thơ Ông Đồ* bất tử; bất tử vì nhà thơ nói đúng tâm trạng của tết Việt. Thế cho nên ca khúc Happy New Year** của ABBA, dù không hề viết ra để thành một bài hát truyền thống đón năm mới, thậm chí ở cả trên quê hương của nó, nhưng khi sang Việt Nam, bỗng trở nên một trong những giai điệu của năm mới. Bởi vì cái chất hoài niệm bàng bạc trong ca khúc ấy dường như bắt đúng mạch tâm hồn người Việt. Đằng sau cái rạo rực, cái tưng bừng của những ngày đầu xuân, Tết Việt vẫn đau đáu một nỗi niềm hoài cổ.

Ngày 23 âm lịch là ngày đưa ông Táo về Trời và mặc nhiên được xem là ngày đầu tiên của kỳ Tết. Tôi định viết một cái gì đó cho những người bạn không phải là người Việt muốn tìm hiểu văn hóa Việt Nam. Nhưng rồi giật mình nhận ra giờ kiếm đâu cái bếp lò ba ông táo gạch nung đỏ để mà chụp ảnh minh họa khi nhà nhà đều dùng lò ga, bếp điện! Ngay cả ở vùng thôn quê, cái bếp giản dị, chân chất ấy cũng đang dần trở thành đồ hiếm. Thế là đành khất lại. Tôi cảm thấy mình không đủ khả năng diễn tả hết bằng lời câu chuyện ấy nếu không có bức ảnh minh họa.

Rồi đến một ngày, lớp trẻ Việt sẽ không còn khái niệm về ba ông táo chụm đầu bên bếp lửa nữa, đó là chưa nói đến câu chuyện cảm động đằng sau nó. Có những thứ dần mất đi trong âm thầm và cả trong sự vô tình của con người, đến một ngày tỉnh giấc mê, có đi tìm cũng chẳng có. Cũng như thế, bây giờ chỉ cần ra phố một vòng là có ngay đủ thứ mứt bánh cho một cái Tết. Cũng đủ sắc màu, thậm chí còn rực rỡ hơn nữa là đằng khác, nhưng khi bày lên, vẫn thấy thiếu một cái gì đó, là sự chăm chút, sự chân phương, thiếu cái tình, hay nói như ông Đồ xưa là thiếu cái hồn muôn năm cũ. Cuộc sống là thế, luôn tiến lên phía trước, thay đổi và phát triển. Những rối rắm thường nhật làm người ta quên đi những điều tưởng chừng bình thường và đơn giản ấy, cho đến những phút giây cuối cùng của năm, bỗng sống dậy thành hoài niệm...

* Ông Đồ

Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua.

Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài
«Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa rồng bay.»

Nhưng mỗi năm mỗi vắng.
Người thuê viết nay đâu?
Giấy đỏ buồn không thắm;
Mực đọng trong nghiên sầu...

Ông đồ vẫn ngồi đấy,
Qua đường không ai hay.
Lá vàng rơi trên giấy.
Ngoài trời mưa bụi bay.

Năm nay đào lại nở,
Không thấy ông đồ xưa.
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?

Vũ Đình Liên

** Happy New Year

No more champagne
And the fireworks are through
Here we are, me and you
Feeling lost and feeling blue
Its the end of the party
And the morning seems so grey
So unlike yesterday
Nows the time for us to say...

Happy new year
Happy new year
May we all have a vision now and then
Of a world where every neighbour is a friend
Happy new year
Happy new year
May we all have our hopes, our will to try
If we dont we might as well lay down and die
You and I

Sometimes I see
How the brave new world arrives
And I see how it thrives
In the ashes of our lives
Oh yes, man is a fool
And he thinks hell be okay
Dragging on, feet of clay
Never knowing hes astray
Keeps on going anyway...

Happy new year
Happy new year
May we all have a vision now and then
Of a world where every neighbour is a friend
Happy new year
Happy new year
May we all have our hopes, our will to try
If we dont we might as well lay down and die
You and I

Seems to me now
That the dreams we had before
Are all dead, nothing more
Than confetti on the floor
Its the end of a decade
In another ten years time
Who can say what well find
What lies waiting down the line
In the end of eighty-nine...

Happy new year
Happy new year
May we all have a vision now and then
Of a world where every neighbour is a friend
Happy new year
Happy new year
May we all have our hopes, our will to try
If we dont we might as well lay down and die
You and I

ABBA

Tản Mạn (3)

Tối qua vừa xem truyền hình trực tiếp Duyên Dáng Việt Nam 17 diễn ở Hà Nội. DDVN mười mấy năm nay đã trở thành một thương hiệu tiếng tăm của giới showbiz nước nhà và những người tổ chức muốn đem chương trình đi xa hơn, đến các thành phố khác. Lần này, DDVN đến Hà Nội. Chương trình hay hay dở, đó là tùy cảm nhận của mỗi người. Hơn nữa, vì không được xem trực tiếp nên tôi không muốn nhận xét vội vàng, e sẽ thiếu công bằng. Ở đây tôi muốn nói đến một điều mang tính cá nhân khác.

Thú thật tôi chịu khó ngồi trước tivi mấy tiếng đồng hồ để theo dõi hết chương trình này là bởi vì chờ đợi sự xuất hiện của Tuấn Ngọc. Cá nhân tôi, nếu chỉ xét về chất lượng giọng hát, và không kể đến những ca sĩ hiện nay, 2 giọng ca thế hệ trước 75 mà tôi đánh giá cao nhất về mặt chất giọng là Thái Thanh và Tuấn Ngọc. Rõ ràng cho đến nay, với Thái Thanh và Tuấn Ngọc, không thể có một phiên bản thứ hai. (Mà cũng không nên có một phiên bản nào hết.) Tuấn Ngọc có một giọng hát sang trọng và mê hoặc cùng với một kỷ năng thanh nhạc điêu luyện hiếm có. Giọng hát đầy nhạc cảm này có khả năng chuyên chở một nội tâm phong phú. Ngày trước, khi album nhạc chưa ra ồ ạc như bây giờ, Tuấn Ngọc thường xuất hiện với những nhạc phẩm chọn lọc rất kỹ lưỡng, âm nhạc sang trọng và lời thì đầy chất thơ. Với tôi, album Tâm Sự Gởi Về Đâu là một tuyệt tác của Tuấn Ngọc. Từ đầu album cho đến hết, không tìm thấy một lỗi kỹ thuật nào. Từ cách nhả chữ, ngân giọng hoàn toàn chính xác. Album buồn nhưng đẹp một cách kỳ lạ. Cho đến bây giờ hiếm có một album nào trọn vẹn đến như thế. Có một thời gian, âm nhạc của Tuấn Ngọc luôn tràn ngập trong tôi. Tôi nghe bất cứ bài gì, miễn là Tuấn Ngọc hát. Nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Và rồi cuối cùng Tuấn Ngọc đã xuất hiện trên sân khấu của DDVN, vẫn say đắm và lịch lãm như mọi ngày. Nhưng ngay khi anh cất lên câu hát đầu tiên của bài Em ơi Hà Nội Phố, một nỗi buồn và hụt hẫng xâm chiếm lòng tôi. Tôi giật mình nhận ra rằng thời gian thật tàn nhẫn. Thế là hết, thời của những Tâm Sự Gởi Về Đâu, Anh Đến Thăm Em Một Chiều Mưa, Kiếp Dã Tràng; còn đâu Ngày Tháng Sáu, Khúc Tháng Hai; còn đâu Muôn Đời Yêu Chỉ Người Thôi, Nhờ Em Giữ Lấy Tình Ta, Đêm Giã Từ Đà Lạt; thế là hết K Khúc Của Lê, Yêu Dáng Em Xưa, Mùa Thu Mây Ngàn. Biết rằng đó là quy luật của muôn đời, có ai tránh được. Nhưng có lẽ vì tôi chưa sẵn sàng để đón nhận điều đó chăng? Đúng vậy, nhưng làm sao có thể không tiếc khi đó là một kỷ niệm quá ngọt ngào? Và tôi tự nhủ từ nay sẽ chỉ nghe nhạc của Tuấn Ngọc qua băng đĩa thôi.

Và khi ngồi viết những dòng này, tôi lại để cho những giai điệu cũ của Tuấn Ngọc vỗ về, rằng ngày xưa đã từng có một giọng ca như thế...

Click vào tựa đề để đọc Tản Mạn (2)

    Dấu Thôn Xưa
      

Bài đăng trên danong.com ngày 3/1/2008

     “Ở đây sương khói mờ nhân ảnh...”
          Hàn Mặc Tử

Khi tôi lớn lên, Vĩ Dạ đã không còn những hàng tre trúc ven đường như vẫn thường nghe kể. Nhưng vẫn còn đó những ngôi nhà vườn xanh mênh mông sau những hàng chè tàu thẳng tắp, những giậu dâm bụt đỏ tươi và những hàng cau cao vút. Ngày ấy không gian thoáng đãng, trữ tình, dù nằm ngay sát thị thành vẫn được gọi một cách âu yếm là thôn. Chỉ mấy bước chân mà bên này là xôn xao phố thị, bên kia đã là thôn dã yên bình. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Có thời Huế bỗng rộ lên phong trào nuôi thỏ; hầu như nhà nào cũng có nuôi vài con. Dù không có ý định làm kinh tế, chúng tôi vẫn hì hục làm chiếc chuồng xinh xinh dưới tán cây khế hoa tím sau nhà bằng những tấm gỗ và những miếng lưới mắt cáo, đủ chỗ cho vài chú thỏ. Chiều chiều, đợi đến lúc mặt trời bớt chói chang, anh em chúng tôi đạp xe xuống Vĩ Dạ để hái lá cho thỏ ăn. Lá vông xanh non ngậm sữa là món ăn khoái khẩu của loài thỏ vốn được trồng rất nhiều ở những hàng rào Vĩ Dạ. Nhìn những đôi mắt tròn xoe màu hồng thơ ngây; đôi tay xinh xắn cầm những chiếc lá non cho vào miệng nhai ngấu nghiến, lòng dậy lên một niềm vui tinh khiết. Những chiều nắng dịu hay những sớm nắng còn tươi, chúng tôi thả những chú thỏ con ra vườn để cho chúng tự do nhảy và lũ chúng tôi chạy theo nô đùa... Cứ thế, ngày lại ngày, Vĩ Dạ trở nên quen thuộc và thân thiết tự bao giờ.

Những ngôi nhà ở thôn Vĩ ngày ấy thường nép mình e thẹn bên trong những khu vườn rộng xanh mướt hương cây trái, êm ả và tĩnh lặng đến nỗi những cơn gió thoảng qua cũng như mơ hồ nghe thấy. Những buổi chiều sương khói “mờ nhân ảnh” Vĩ Dạ trở nên lãng mạn lạ kỳ. Chốn thanh bình đôi khi lạc lõng một vài chú trâu. Lại nhớ những vần thơ đẹp đến nao lòng của thi sĩ Hàn Mặc Tử về thôn Vĩ Dạ, “hiên thơ của những ông Hoàng”; nhớ lời mời tha thiết xen chút giận hờn “Sao anh không về chơi thôn Vĩ?...”

Trên đường về làng mỗi mồng một Tết, tôi lại đi ngang những khu vườn ngày thường e ấp, chợt sáng bừng lên bởi sắc hoàng mai trong nắng thủy tinh. Lúc ấy Vĩ Dạ lộng lẫy như một thiếu nữ xuân thì qua mùa sầu muộn. Hầu như nhà vườn nào ở đây cũng trồng mai. Tôi thích ngắm những cây mai trồng tự nhiên ngoài vườn hơn là loài mai chậu uốn éo phổ biến ngày nay. Nhớ trước đây trong vườn nhà tôi cũng có mấy cây mai vàng. Mỗi khi cây trổ hoa vào dịp Tết, tôi không bao giờ cắt vào cắm. Cành mai trong độc bình chưng ở những phòng khách trang trọng nhìn quý phái thật đấy nhưng sao mong manh quá, những cánh hoa sẽ lụi tàn sau ba ngày tết. Cây mai cổ thụ tự nhiên trong vườn toát lên một sức sống căng đầy. Những chùm hoa tươi sáng, trẻ trung trên một thân cây gầy guộc già cỗi phủ rêu xanh như biểu trưng cho sự tái sinh và bất diệt của đất trời.

Bây giờ tôi vẫn thường có dịp đi trên con đường ấy nhưng cảm xúc đã khác vì thôn Vĩ ngày nay chỉ còn trong ký ức của những người hoài cổ. Bây giờ ở đó nhìn cũng nhan nhác như phố xá ở Hùng Vương, Trần Hưng Đạo. Phố chợ, cửa nhà san sát và chật chội. Thật ra điểm xuyết vẫn có những ngôi nhà vườn còn lưu giữ chút hồn thôn cũ nằm sâu trong những con hẽm uốn khúc quanh co, nhưng chúng bỗng trở nên cô đơn trước sự tấn công mãnh liệt của nhà phố và hàng quán. Vĩ Dạ giờ đây cũng vang tiếng động cơ, sương khói biến mất, thay vào đó là khói thải mù mịt những lúc xe tải ngang qua. Thế là hết một thời vàng son thôn dã. Biết trách ai bây giờ?

Những lúc tiếc nuối cho một thôn Vĩ đã xa, chúng tôi lại thích về ngồi ở Vĩ  Dạ Xưa. Có vẻ như vị chủ quán café này đã  kịp nhận ra sự mất mát nên cố níu kéo chút dư âm bằng cách tạo dựng nên một thôn Vĩ xưa với nhà rường trang trí theo phong cách cổ. Dù quán có vẻ hơi sang trọng và mang hơi hướm cung đình chứ không hoàn toàn thôn dã như thường thấy ở Vĩ Dạ ngày trước, đây vẫn là nơi dành cho những ai muốn hình dung một chút Vĩ Dạ ngày xưa trong cái tĩnh lặng ngày càng hiếm hoi của chốn thị thành. Ngồi ở đây để có cảm giác được an ủi mình không phải là người duy nhất thương nhớ một Vĩ Dạ ngày nào.

Hình như mọi thay đổi nào cũng đòi hỏi một sự hy sinh, mất mát. Nhưng đối với thôn Vĩ, sự mất mát đó dường như là quá lớn...

Khu vườn nhỏ ờ bảo tàng Isabella Stewart Gardner

      
     Để nhớ một chiều đông rét căm căm...

Tôi đến Viện bảo tàng Isabella Stewart Gardner vào một ngày mùa đông lạnh giá băng tuyết phủ đầy. Bảo tàng nằm ở vùng trung tâm của Boston, gần Bảo tàng Nghệ thuật (Museum of Fine Arts) và ngay bên cạnh một trường trung học dành cho nữ sinh. Đó là một tòa nhà ba tầng mà nhìn từ bên ngoài cũng khiêm tốn như bao ngôi nhà khác, nếu không muốn nói là rất bình thường. Nhưng không, đằng sau cánh cửa sắt màu đen khiêm nhường ấy là cả một thế giới lộng lẫy sắc màu. Tôi không biết nhiều về Isabella Stewart Gardner. Chỉ biết đó là một góa phụ, có chồng là một thương gia giàu có lừng lẫy một thời. Sau khi ông chết đi, hiển nhiên được thừa hưởng một gia tài khổng lồ, bà đã dùng số tiền ấy để đi du lịch khắp nơi, sưu tầm những tác phẩm nghệ thuật đắt giá và sau đó tự tay mình biến ngôi nhà riêng thành một bảo tàng nghệ thuật, làm nơi gặp gỡ của giới nghệ sĩ và mở của cho du khách vào chiêm ngưỡng kể từ năm 1903. Sau khi bà mất, người thân của bà đã hiến toàn bộ tòa nhà cho thành phố để ngày nay Boston có thêm một bảo tàng nghệ thuật nữa mà tự hào với du khách bốn phương. Tôi không biết đương thời bà có học hỏi về hội họa hay không, cũng chẳng rõ trong họ tộc của bà có ai là nghệ sĩ, nhưng quả thực nếu bà là một kẻ ngoại đạo với nghệ thuật thì tôi lại càng  khâm phục hơn vì hai lẽ. Thứ nhất, một người bình thường mà có khả năng thiết kế cho mình một bảo tàng có giá trị như thế. Thứ hai, bà đã dùng tiền bạc để thực hiện một hành động mà bao nhiêu người lắm tiền nhiều của đã không làm được... Hãy nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Tòa nhà được thiết kế theo phong cách của thế kỷ 15, có rất nhiều phòng lưu giữ những họa phẩm của những hoạ sĩ tiếng tăm như Raphael, Titian, Rembrandt; đặc biệt có tranh của John Singer Sargent, một hoạ sĩ tiêu biểu của Boston và cũng là một trong những người bạn thân của bà Gardner. (Hoạ sĩ này đã vẽ tặng bà một bức chân dung, hiện đang được treo ở một vị trí trang trọng trong bảo tàng). Nhưng lạ lùng thay, tôi bị choáng ngợp không phải bởi những bức tranh quý giá đó mà là bởi lối kiến trúc độc đáo của ngôi nhà và khoảng vườn nho nhỏ ngay tại trung tâm. Tất cả các  chi tiết trang trí trong nhà đều là những cổ vật mà người sưu tầm đã cất công mang về từ khắp nơi trên thế giới. Những cánh cửa sắc vương màu thời gian, những tấm cửa gỗ đông phương chạm khắc cầu kỳ, những cột đá thời La Mã mà không cột nào giống cột nào, có cột đã bị sức mẻ không còn nguyên vẹn, những mảnh tường xưa cũ và những lò sưởi mà trước đó tôi chỉ có thể thấy trong những bộ phim thần thoại hay cổ tích phương Tây.... tất cả tụ họp để tạo thành một tòa nhà lộng lẫy. Bước vào đây, du khách cảm tưởng như thời gian ngừng trôi, còn mình thì lạc vào một thế giới cổ tích vừa hư, vừa thực.

Với riêng tôi, cái khoảng vườn nho nhỏ ở chính giữa tòa nhà là tác phẩm nghệ thuật đắt giá nhất của bảo tàng. Nhỏ thôi và cũng rất đơn giản. Điều kỳ lạ là nó vừa gợi nhớ phong cách Hy Mã cổ đại sang trọng và lãng mạn, lại có cái ẩm thấp và cũ kỹ của các khu đất nhỏ trồng đủ thứ cây tạp nham của những ngôi nhà miền quê Việt Nam. Đó là sự kết hợp của cây xanh và hoa cỏ. Những bụi phong lan nằm chen giữa những bức tường cũ kỹ đem về từ một nơi xa xôi nào đó được gắn kết lại. Ngay chính giữa là một tấm thảm được ghép từ những viên đá hoa có họa tiết rất thanh nhã. Một vài cột đá, mỗi cột một vẻ, sắp đặt một cách vu vơ, không vì một mục đích sử dụng nào cả. Rải rác là những cái bệ bằng đá có hoa văn trang trí; có tiếng nước róc rách, có dây leo mà ở Việt Nam người ta đặt cho một cái tên hình tượng là cây thằn lằn vì nó bò trên tường, lá dán chặt vào vách.

Từ bốn phía của toà nhà, bất cứ nơi đâu, tầng trệt hay trên gác, đều có thể  nhìn thấy khu vườn xanh mướt ấy. Dù đang là mùa đông lạnh giá, khu vườn vẫn xanh tươi lá hoa bởi được chở che bằng một mái kính trong suốt nhìn thấy trời xanh. Thật tình lúc ấy, tôi bị choáng ngợp trước vẻ đẹp kiêu sa của khu vườn nên không kịp giải thích được tại sao mình lại bi nó cuốn hút đến vậy. Giờ đây khi tĩnh tâm ngồi viết những dòng này, tôi bất chợt khám phá ra cái lý do đơn giản ấy. Có lẽ, tôi thích mảnh vườn vì sự đối xứng mà bất đối xứng của nó. (Ngoại trừ những trường hợp thật cần thiết còn thì tôi vốn không thích lắm cái đối xứng hoàn hảo vì nó lý trí quá.) Thì đây, cách bài trí của khu vườn rõ ràng tuân theo phong cách đối xứng, cái bệ nằm ở giữa thì hai cây cột đã được đặt nằm hai bên; ngay chính giữa có một cầu thang nhỏ vươn xuống hai lối đi thì hai bên có trồng hai bụi cau kiểng và trên tường là hai bức phù điêu nhỏ... Vâng, rất đối xứng. Nhưng chính hai cây cột được đặt vào vị trí đối xứng đó lại là hai cây cột hoàn toàn khác nhau. Chính cái đặc điểm này đã phá vỡ đi phong cách đối xứng. Những bức tượng người kiểu La Mã được bài trí một cách rất ngẫu nhiên khắp mảnh vườn càng làm tăng thêm sự bất đối xứng đó. Và cứ như thế, khu vườn dẫn ta đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác.

Tôi đến phòng cất giữ áo và túi xách để nhận lại cái áo khoác đã gởi trước khi rời bảo tàng. Bên ngoài, mặt đất vẫn phủ đầy băng tuyết, nhưng bên trong này đây, nghệ thuật đã có sức mạnh xua hết giá băng...

Chú thích ảnh:

(1) A Lady in Yellow (Thomas Wilmer Dewing) American, 1851-1938, Oil on wood.

(2) The Acheson Sisters, 1902, (John Singer Sargent)

(3) Carnation, Lily, Lily, Rose, 1885, (John Singer Sargent)

(4) Isabella Stewart Gardner, 1922, (John Singer Sargent)

(5) The Wyndham Sisters, 1899, (John Singer Sargent)

(6) The Daughters of Edward D. Boit, 1882, (John Singer Sargent)

Bức tranh số (1) & (3) hiện được trưng bày tại bảo tàng Isabella Stewart Gardner, Boston

Nói thêm: Trong thời gian ở Boston, tôi đã ra Havard Square tìm mua được 7 phiên bản tranh khổ lớn và vài bức khổ nhỏ khác trong đó có bức số 6 ở trên (Bức The Daughters of Edward D. Boit của John Singer Sargent.) Trên đường về lại Việt Nam, tôi có ghé lại Texas chơi. 7 bức tranh cỡ lớn đã được bỏ vào ống giấy cẩn thận cầm theo tay, (vì ống dài, không bỏ vào vali được.) Đến sân bay Texas, chẳng biết loay hoay thế nào với đống hành lý lỉnh kỉnh, nào vali, nào xách tay, nào balô, tôi bỏ quên đâu mất ống tranh. Mãi khi đã ngồi trên xe về nhà, tôi mới nhận ra. Nước Mỹ bao la, đường sá xa xôi mà thì giờ thì eo hẹp, không thể quay lại tìm. Tiếc thật nhưng chẳng có cách nào khác đành chịu mất.

Đọc Spring, Summer, Fall and Winter để ngắm nhìn những bức tranh khác.

Nutcracker và Nhà hát Wang

Đó là một buổi trưa cuối năm (1999); trời se lạnh chuẩn bị cho một mùa đông băng giá. Cũng là lúc không khí Giáng Sinh tràn ngập nơi nơi. Tôi đến nhà hát Wang để xem đoàn ba-lê Boston biễu diễn vở The Nutcracker (Kẹp hạt dẻ) của nhà soạn nhạc người Nga Tchaikovsky mở đầu cho một mùa diễn mới. (Ở đây, các đoàn nghệ thuật thường bắt đầu mùa diễn vào dịp Giáng Sinh). Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Hai bên lối vào nhà hát là hai bức tượng lớn của nhân vật Nutcracker đón chào khán giả, áo quần dạ hội lịch sự và sang trọng. Tiền sảnh lộng lẫy; những gian hàng nhỏ bày bán những món quà có in chữ Nutcracker, đĩa soundtrack của vở diễn và nhiều, nhiều thứ khác nữa tôi không còn nhớ rõ. Nhà hát Wang thật xứng đáng là nhà hát đẹp nhất Boston. Nội thất thiết kế lộng lẫy như cung điện, lại được bao trùm bởi không khí nghệ thuật tao nhã. Trên trần nhà và quanh các bức tường là những phù điêu và họa tiết trang trí sơn son thếp vàng, càng nổi bật hơn, tương phản với nền thảm nhung màu đỏ quý phái. Không khí trong sáng và tinh khiết như thánh đường. Ngay ở lối vào, mỗi khán giả được trao một tập sách nhỏ giới thiệu cặn kẽ về vũ đoàn và nội dung vở diễn. Cuốn sách giúp khán giả hiểu dễ dàng hơn vở diễn sắp xem vì ba-lê là thể loại nghệ thuật không dễ thưởng thức. (Âu đây cũng là một hình thức giáo dục thẩm mỹ cho quần chúng.) Nhà hát rộng và đông người nhưng tuyệt nhiên không có sự chen lấn. Nhân viên hướng dẫn có mặt khắp mọi nơi, nhiệt tình hướng dẫn khán giả tìm đúng chỗ của mình một cách dễ dàng và trật tự.

Đây là lần đầu tiên tôi có dịp xem một vở ba-lê “live” trên sân khấu, (mà không phải trên truyền hình). Trước giờ mở màn, sau tiếng chuông báo hiệu, người ta phát trên loa những quy định mà khán giả phải thực hiện; tỉ như không được chụp ảnh các diễn viên khi họ dang biễu diễn (vì ánh đèn flash có thể ảnh hưởng đến diễn xuất.) Người ta làm tất cả những gì có thể bảo đảm cho sự thành công của buổi diễn. Đó cũng là một thái độ trân trọng nghệ thuật. Tấm màn nhung mở ra. Ngay lập tức, người xem bị cuốn hút mãnh liệt bởi sự lộng lẫy của sân khấu. Tôi thật sự ấn tượng và khâm phục những sáng tạo nghệ thuật của các nghệ sĩ. Vở diễn có chủ đề Giáng Sinh mà màn đầu tiên tái hiện khung cảnh ngoài đường phố khi mọi người đang hối hả về nhà đón Giáng Sinh cùng gia đình. Tuyết rơi. Người xem như quên đi là mình đang ở trong nhà hát để đắm chìm trong âm thanh và màu sắc. Xảo thuật ánh sáng đã đưa khán giả đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. Ôi, sự sáng tạo của con người mới kỳ diệu biết bao! Diện tích sân khấu thì có hạn nhưng ánh sáng và các ngón nghề điêu luyện khác đã làm cho không gian như rộng bao la...

Vào giờ giải lao, khán giả lại được phát một chiếc huy hiệu nhỏ có in hình nhân vật Nutcracker để đeo lên ngực áo. Nhìn kỹ thì chiếc huy hiệu chỉ được làm một cách đơn giản bằng giấy, không có giá trị là bao, nhưng chính cái vật nho nhỏ mà đến giờ đây tôi còn giữ ấy luôn gợi trong tôi những phút giây hạnh phúc trong nhà hát. Trước khi vở ba-lê này tái hiện trên sân khấu, ở các cửa hiệu khắp Boston đã thấy bày bán những bức tượng nhỏ nhân vật Nutcracker đủ kiểu dáng và màu sắc. Nhớ lại hôm ghé lại một văn phòng trong trường, tôi cũng đã thấy một tượng Nutcracker được ai đó trang trí trên bàn. Thật thú vị, chỉ một vở diễn ba-lê nhưng người ta đã phối hợp với nhau một cách rất chuyên nghiệp để đánh động một không khí nghệ thuật thật sự ở khắp nơi. Nutcracker đã trở thành một kịch mục truyền thống hàng hàng năm của nhà hát Boston Ballet và được coi là một trong mười sự kiện nổi bật hàng năm ở Mỹ.

Vở diễn rồi cũng kết thúc, ở ngoài cổng nhà hát, các em bé tranh nhau chụp hình cùng với nhân vật Nutcracker. Có thể chúng còn quá bé bỏng không hiểu hết được nội dung vở diễn nhưng quả thật cũng chẳng cần. Tôi tự hỏi không biết các nghệ sĩ ba-lê của nhà hát có được chứng kiến cảnh tượng này không. Đó chính là phần thưởng quý báu mà họ xứng đáng được nhận.

Trên đường về nhà, tấm vé trị giá không phải là ít đối với một số người bỗng trở nên nhỏ nhoi trước một bữa tiệc nghệ thuật trang trọng và lộng lẫy ấy.

        ** Cùng chủ để Giáng Sinh, có thể đọc thêm Giáng Sinh Kỷ Niệm, A Church Tour (Click vào tựa đề)
       

Tản Mạn (2)

Tháng 8 vừa rồi, tôi lại có dịp vào Sài Gòn. Ngẫm lại, hầu như năm nào tôi cũng có vào đó ít nhất một lần. Nếu đi dạy thì ở lại nhà khách nằm ngay trong khuôn viên trường ở quận 5 và dăm ba ngày ở chơi nhà bà con. Lần này thì ở một khách sạn mi-ni trên đường Bùi Viện, gần chợ Bến Thành. Con đường này, cùng với đường Phạm Ngũ Lão gần đó, là khu vực thường được gọi là khu Tây ba-lô vì tập trung nhiều du khách “bụi” do có nhiều khách sạn và nhà khách giá rẻ. Vì là bình dân nên khách sạn ở đây thường là nhỏ, (thật ra nên gọi là nhà khách gia đình thì đúng hơn). Tiền nào của ấy, phòng trọ cũ kỹ và chật chội, tuy cũng đủ các thiết bị tối thiểu. Nhưng bù lại, những khu vực như thế này lại có một không khí rất đời thường, không màu mè mà gần gũi và thân thiện. So với những khu vực sang trọng thì có vẻ xô bồ và không ngăn nắp nhưng lại vui và sống động với tiệm ăn, quán vỉa hè; cũng có phòng tranh, tiệm CDs,  nơi bán đồ lưu niệm, đủ cả. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Có lẽ do công việc hàng ngày liên quan đến chữ nghĩa, (và do bệnh nghề nghiệp nữa,) mỗi khi đi ra đường, tôi vẫn hay để ý đến những bảng hiệu và ngôn ngữ trên đó. Một lần, đi ngang qua một nhà khách sơn màu vàng tươi rói có tên là Hoàng Gia. Như lẽ thường, người Huế, khi thấy hai chữ này, lập tức nghĩa ngay đến từ Hoàng tộc (Royal Family). Nhưng khi nhìn tên tiếng Anh bên cạnh thì thú vị thay đó lại là Yellow House. Ừ nhỉ, yellow là màu vàng, house là nhà, hoàng là màu vàng và gia là nhà (từ Hán-Việt). Ai dám bảo người đã dịch cái tên này ra tiếng Anh là sai ? Ngôn ngữ có lý lẽ riêng của nó...

Một lần khác trên đường về khách sạn sau bữa ăn tối, đập vào mắt dòng chữ Chè Mỹ ở một quán bán chè. Quái lạ, xứ Mỹ làm gì có món chè. Đâu đó vẫn thường thấy những tiệm chè trương bảng là chè Singapore, hoặc quen thuộc hơn là chè Huế, chè Sài Gòn. Nhưng ở đây lại là chè Mỹ mới lạ. Thật ra chẳng có chè Mỹ nào cả vì trong ẩm thực Mỹ không có cái món đó. Có lẽ cô chủ quán chè tên Mỹ nên mới đặt tên quán mình như thế.

Chưa hết, cái tên sau đây lại còn quái chiêu hơn. Một tối khác sau khi ăn cơm xong, tôi đi dạo tìm mua vài tờ báo về đọc. Tôi đi dọc theo con đường nhỏ buổi tối xe cộ nườm nượp và ầm ỉ (Sài Gòn mà!). Gần đến cuối đường thì bất ngờ hiện ra tấm bảng to đùng Trời ơi.Cơm. Thật hết chỗ nói. Tôi hình dung chủ quán là dân 8X và có máu hài hước. Đó là tên của một quán bán cơm bình dân. Trời ơi như một tiếng kêu khoái chí của thực khách vì thức ăn ngon quá, còn .cơm (chấm cơm) như cái đuôi của một trang web quen thuộc (.com).

Sài Gòn là thế đó. Sài Gòn trẻ trung, Sài Gòn nhộn nhịp. Sài Gòn xô bồ. Sài Gòn có đủ thượng vàng hạ cám.

Và tôi thấy ngôn ngữ kỳ diệu biết bao! Phong phú biết bao! Và cũng linh động biết chừng nào!

Click vào tựa đề để đọc Tản Mạn (1)

Sắc cao nguyên

           (Bài đăng trên tạp chí Nội Thất số tháng 10/2006 dưới tựa đề Hoa Cỏ Bên Đường)

Telluride* có vẻ đẹp mộc mạc của một nàng sơn nữ e ấp nhưng đằm thắm và ngấm  sâu. Tôi đến đó vào những ngày đầu hè, buổi trưa hơi nóng nhưng tối thì lạnh ngắt, kiểu khí hậu đặc trưng của vùng cao nguyên. Thành phố nhỏ như lòng bàn tay, loanh quanh mấy bước đã thấy về chốn cũ nhưng bù lại, ngập tràn màu sắc của các loài hoa vùng cao có vẻ đẹp rất riêng biệt. Hoa có khắp nơi. Hoa khẽ đậu trên cửa sổ, hoa tràn xuống lối đi, hoa tả tơi trên những sườn núi và lãng đãng ở các triền sông… Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Hoa poppy đủ màu sắc và chủng loại, mạnh mẽ về hình khối nhưng lại mong manh  những cánh hoa trong veo, ánh lên trong nắng. Poppy mang dáng vóc mạnh mẽ của tulip nhưng nếu tulip cánh dày vững chãi thì anh túc lại mềm mại và nhu mì. Tuy vậy, những cơn gió mạnh mẽ và hào phóng của vùng cao vẫn không mảy may ảnh hưởng gì những cánh hoa mong manh này.

Trong lĩnh vực trang trí, người Mỹ rất sáng tạo. Một lần lang thang trên phố, tình cờ thấy trong vườn một ngôi nhà những loài hoa bình dị được trồng một cách ngẫu hứng trong những chiếc xe đẩy rỉ rét nhưng có duyên lạ lùng. Một cảm giác ngạc nhiên thú vị. Khu vườn, dù được sắp đặt, lại rất tự nhiên và độc đáo. Bất chợt tôi liên tưởng đến bài thơ ngắn “Chiếc xe đẩy màu đỏ”* đẹp như một bức tranh tĩnh vật của của William Carlos William. Cũng một ngày mưa, cũng chiếc xe cút kít cũ kỹ, chỉ tiếc thiếu đàn gà.

Loài hoa này có tên là columbine nhưng người dân ở đây thường gọi là lucky, có nghĩa là may mắn. Loài hoa này có nhiều màu sắc khác nhau, đỏ, vàng, tím, hồng, v.v. và có thể tìm thấy khắp nơi ở thành phố này nhưng tôi thấy màu tím là đẹp hơn cả. Cũng thật có lý khi loài hoa này được người dân Colorado chọn là một trong những biểu tượng  của tiểu bang.

Một ngày tôi ghé thăm nhà một người bạn là giáo sư một trường đại học. Ngôi nhà  gỗ đơn giản với lối trang trí kiểu đồng quê mộc mạc nhìn ra một con suối nước chảy xiết tuyệt đẹp mà người dân ở đây gọi là river. Đập vào mắt tôi là chiếc giỏ đựng giấy làm bằng những trái thông khô để trên bàn ăn gần gian bếp. Trái thông chính là hoa của cây thông, vốn có rất nhiều ở Telluride. Một sáng tạo đơn giản nhưng bất ngờ và ai cũng có thể bắt chước làm được, chỉ cần ít thì giờ và chút khéo tay. Thiên nhiên tràn vào nhà một cách tự nhiên như thế.

Những ngày này cư dân ở cái thành phố nhỏ bé này thường thấy một lữ khách xa lạ là tôi lang thang trên đường, hướng ống kính vào từng ngọn cỏ, cánh hoa. Có thể họ thấy làm lạ nhưng biết sao được khi cây trái ở đây quyến rũ quá. Mấy tuần ngắn  ngủi, lại đầy ắp hoạt động, tôi chưa kịp tìm hiểu hết tên của các loài hoa lạ nhưng ngẫm lại cần chi. Shakespeare, trong vở kịch bất hủ Romeo và Juliet đã từng nói “What in a name? A rose by any other name would smell as sweet.” Đúng vậy, cái tên nào có ý nghĩa gì? Nếu bạn gọi hoa hồng bằng một cái tên khác thì hoa vẫn đẹp đó thôi…

Dương Lâm Anh

*Telluride là một thành phố nằm ở vùng cao bang Colorado, Hoa Kỳ.

** Nguyên văn bài thơ

The Red Wheelbarrow

so much depends
upon
a red wheel
barrow

glazed with rain
water

beside the white
chickens

Chiếc xe cút kít màu đỏ

quá nhiều thứ cậy nhờ
vào
một chiếc cút kít
màu đỏ

lên bóng bởi
nước mưa

cạnh đàn gà
màu trắng

(Theo bản dịch của Phan Nhiên Hạo)

Cùng chủ đề hoa và cây cỏ, đọc Hoa hay là người... (Click vào tựa đề)

Những Lời Đề Nghị Không Khiếm Nhã

(Bài đăng trên tạp chí Kiến Trúc Nhà Đẹp số tháng 11/2006)

Hôm qua tôi vừa đi thăm Huyền Không Sơn Thượng, một trong ba ngôi chùa có cùng nguồn gốc là Huyền Không Sơn Hạ, Huyền Không Sơn Trung và Huyền Không Sơn Thượng. Vẻ đẹp thủy mạc của ngôi chùa là điều không có gì bàn cãi. Tuy vậy tôi sẽ nói về điều đó trong một bài viết sau. Còn ở đây xin đề cập đến một điều độc đáo khác. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Lâu nay tôi vốn dị ứng với những những tấm bảng cấm tiếng Việt đại loại như “Cấm giẫm chân lên cỏ” trong công viên, “Cấm đậu xe” trên vỉa hè, “Cấm đổ rác” ở nơi công cộng, vv và vv. Nói chung là muôn vàn lệnh cấm ta vẫn thường thấy đó đây trong cuộc sống hàng ngày. Những bảng cấm đó là điều cần thiết bởi nó nhắc nhở người dân về nếp sống văn minh hoặc những quy định riêng của một nơi nào đó mà người ta phải chấp hành. Điều đáng nói là thứ ngôn ngữ được sử dụng ở những tấm bảng thông báo đó. “Cấm...”,"Không được..." Nghe có vẻ răn đe và ra lệnh hơn là những yêu cầu lịch sự. Đó là tiếng nói của quyền lực hơn là những nhắc nhở tế nhị. Tại sao lại không là “Xin vui lòng đừng…” nhỉ? Nghe nhẹ nhàng và thân thiện hơn nhiều và tôi tin chắc rằng những lời lẽ lịch sự đó lắm khi lại hiệu quả hơn là những mệnh lệnh khô khốc bởi nó không làm người đọc có cảm giác ép buộc hay bị ra lệnh. Biết là sai trái, nhưng có thể có những người “cắc cớ’ nào đó, khi đọc những lệnh cấm gây hấn này đã cố tình làm ngược lại để trêu chọc…

Vì vậy mà khi đến thăm Huyền Không Sơn Thượng, điều ngay lập tức gây ấn tượng sâu sắc trong tôi là  những tấm bảng hướng dẫn mà tôi gọi vui là những lời Đề nghị không khiếm nhã (Có lẽ bạn đọc cũng biết là tôi nhại lại tên của một bộ phim Mỹ Indecent Proposal). Người sáng lập ra ngôi chùa này là một nhà sư mang tâm hồn nghệ sĩ. Ông làm thơ, viết văn, chụp ảnh nghệ thuật, và đặc biệt, rất yêu thư pháp. Điều đó được thể hiện khắp nơi trong khuôn viên chùa. Đập vào mắt tôi là những tấm bảng hình chữ nhật sơn xanh hoặc nâu trên đó có ghi vài câu thơ lục bát, không trau chuốt, nhưng đọc lên nghe gần gũi, vui tai, nhắc nhở du khách một số quy định của nhà chùa. Với những yêu cầu nhẹ nhàng đó, chắc chắn rằng du khách sẽ không dám, dù là một vi phạm nhỏ nhất.

Chỉ tiếc một điều là giá như những tấm bảng đó cũng được viết theo lối thư pháp bay bướm như những câu thơ khác rải rác trong khuôn viên chùa thì ranh giới giữa thi ca và lệnh cấm sẽ bị xoá nhoà ở chốn thiền kinh tĩnh mịch này…

Dương Lâm Anh

Tản Mạn (1)

Hôm nay tôi đưa hai người bà con từ xa về đi thăm cảnh Huế. Huế những ngày mùa hạ oi ả và nắng chói chang. Tôi quyết định đưa khách đi thăm lăng tẩm trước và trên đường về sẽ ghé thăm chùa, nghĩ rằng lúc ấy sẽ là giữa trưa nắng gắt, không khí chùa chiền tĩnh mịch sẽ mang lại sự thanh bình.

Ngôi chùa yên tĩnh nằm ven một đồi thông vi vu như cố tránh xa thế giới phàm tục bên ngoài. Đứng trong chính điện nghe tiếng tụng kinh văng vẳng vọng đến mà sau đó tôi chợt nhớ ra là các chùa đang trong thời gian Vô Hạ, (là thời gian các thầy trong chùa tập trung tu dưỡng). Chúng tôi ghé vào một căn phòng bày bán sách Phật học, được các thầy trẻ đón tiếp rất nhiệt tình và chu đáo. Trong chùa có một cây khế nghe nói đã tồn tại hơn cả trăm năm và chúng tôi rất háo hức được nhìn thấy. Thầy bảo còn có một câu chuyện rất thú vị gắn liền với cây khế trăm tuổi đó nữa, nếu muốn, sư thầy trong kia sẽ kể cho nghe.

Sau khi chọn mua một ít sách, được sự hướng dẫn của thầy, chúng tôi bước qua một cánh cửa khép hờ để vào một gian nhà khác nhìn ra khoảng sân lộ thiên có cây khế cổ. Chúng tôi bước rất khẽ khàng vì biết đang giờ nghỉ trưa và vì thấy một vị sư già đang nằm nghỉ trên chiếc ghế trường kỷ. Nhận ra có người bước vào, nhà sư ngồi dậy tỏ vẻ bực dọc, trách vị thầy trẻ sao lại để khách vào giờ này quấy rầy giấc ngủ trưa. Hơi bất ngờ, chúng tôi khựng lại vì bối rối, không biết xử trí thế nào vì tiến, lùi đều dở. Cái cảm giác háo hức được nghe câu chuyện về cây khế đã bắt đầu tan biến trong tôi. Sau khi nghe giới thiệu, sư thầy thay đổi thái độ và tiếp đón khác hẳn ban đầu. Thầy kể câu chuyện về cây khế. Hai người bà con của tôi ngồi nghe rất thành khẩn và say mê. Câu chuyện thật hay, thật ý vị nhưng ngồi nghe mà trong đầu tôi lại miên man bao câu hỏi. Giá như không có thái dộ bực dọc lúc nãy thì câu chuyện sẽ hay hơn, trọn vẹn hơn nhiều. Dù sao chúng tôi bước vào căn phòng đó vì đã được cho phép chứ không tự tiện làm điều đó và cũng đã cố rất khẽ khàng vì biết đang giờ nghĩ trưa. Trừ những trường hợp rất hiếm, những người đến thăm chùa thường đều là những kẻ có chút lòng thành và mong mỏi chút bình an trong tâm hồn dù ngắn ngủi…

Không, tôi không có ý chê trách, phê bình gì; đối với bậc tu hành thì lại càng không. Tôi chỉ tự nhủ lòng mình rằng chân tu thật khó lắm thay!

Chuyện về đàn vịt ở Public Garden

(Bài đạt giải nhì trong cuộc thi Nơi chốn tôi qua của tạp chí Kiến trúc Nhà đẹp, số 9, 9/2001)

Đây không phải là lần đầu tiên tôi đặt chân đến công viên rộng lớn có cái tên Public Garden nằm ngay giữa trung tâm thành phố Boston này, mà là lần đầu tiên tôi đến đây vào 8 giờ tối, cái thời khắc lẽ ra đã là bóng đêm thì ở cái vùng đất này vào mùa hè, lạ thay, trời vẫn còn sáng như ban ngày vậy. Có lẽ trời cũng chiều lòng người là tôi đang dừng lại chốn đây để tìm lại bình yên sau một ngày rong ruổi phố phường náo nhiệt. Hôm ấy là chủ nhật nên cảnh vật lại càng yên ắng hơn vì tất cả các cửa hiệu đều đóng cửa lúc 5 giờ chiều. Mà tôi lại thích như thế. Công viên không quá ít người để gọi là vắng vẻ mà cũng chẳng đông đúc đến mức bị kết tội là phá vỡ đi cái yên tĩnh của một chốn dừng chân. Khu vườn xanh quá! Cái màu xanh của những ngày cuối xuân đầu hè đủ đậm để quyến rũ những khách bộ hành đang mệt mỏi với những lo toan bề bộn thường ngày. Tôi thong thả dạo bước trên những lối đi sạch sẽ, có khi đặt chân lên thảm cỏ non êm ái, được cắt tỉa gọn gàng. Tôi yêu cây cầu nhỏ bắt qua giòng nước trong xanh soi bóng hàng liễu xào xạc, đong đưa trong gió. Tôi thích ngắm những chiếc thuyền thiên nga thong thả lướt trên mặt nước và theo sau là một bầy vịt tròn mắt ngơ ngác nhìn. Chỉ tiếc là vào lúc ấy, thuyền đã tìm bến đỗ vì người ta không phục vụ khách vào ban đêm. Thú vật, chim muông ở đây hình như chẳng biết sợ là gì, cứ quanh quẩn chân người. Mỗi lần có dịp ra đây thì tôi lại thích tìm đến ven hồ để được những đàn vịt, ngỗng và bồ câu vây quanh. Nhưng câu chuyện nhỏ mà tôi muốn kể sau đây thì lại không liên quan gì đến đàn vịt thật đang đủng đỉnh bước đi hay lặn ngụp say mê dưới hồ mà là về một đàn vịt đúc bằng đồng đang cư ngụ trong khu vườn này. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Cũng như những lần trước mỗi lần ghé đây, bước chân tôi lại dẫn đến một góc nhỏ cạnh lối đi nơi có tượng một đàn vịt bằng đồng đang sắp hàng đi vào công viên. Đàn vịt này không nằm ở nơi dẹp nhất của khu vườn nhưng không hiểu sao cứ mỗi lần đến đây, tôi lại thấy như thiếu một cái gì nếu không dừng chân ghé lại ngắm nhìn giây lát. Đó là một bầy vịt gồm một vịt mẹ và bầy con tám đứa, mỗi con một vẻ. Con thì tinh nghịch chạy nhảy, con thì kiêu hãnh nghểnh mỏ lên trời quang quác kêu, con thì ung dung đĩnh đạc, con thì e thẹn chúi đầu nhìn xuống mặt đường. Chỉ có vịt mẹ là rất cẩn thận từng bước nhìn quanh canh chừng cho đàn con đang nối đuôi nhau đi vào công viên. Cuốn sách về gia đình vịt Mallards mà một câu chuyện quen thuộc với người dân địa phương, đặc biệt là trẻ em. Số là trong công viên này, chẳng biết tự bao giờ, có một đàn vịt sống cạnh hồ. Do yêu mến mà một nhà văn đã hư cấu nên câu chuyện gia đình vịt đi tìm nơi cư ngụ cho bầy con sắp chào đời của mình. Sau nhiều tranh cãi, cuối cùng, chúng quyết định chọn hồ nước trong công viên này làm tổ ấm. Và thế là hàng ngày, cứ đến chiều tối thì vịt mẹ dẫn bầy con vượt phố phường Boston náo nhiệt để về nhà. Chỉ có thế thôi nhưng câu chuyện đã trở nên nổi tiếng và đàn vịt bằng đồng được dựng lên để nhớ đến nhà văn ấy cũng nhanh chóng trở thành một trong những biểu tượng dễ thương của thành phố Boston. (Make Way For Ducklings)

Nhưng buổi chiều tối nay của tôi lại có ý nghĩa đặc biệt hơn bởi lẽ đó là lần đầu tiên tôi thấy được đàn vịt chín con đầy đủ. Những lần trước đó tôi đã không được nhìn thấy vịt mẹ vì nó đã bị ai đó đánh cắp, chỉ còn trơ trọi dấu chân in trên mặt đường. Vậy mà tình cờ tối nay tôi lại thấy được chú vịt ấy, to gấp mấy lần những đứa con, đang kiêu hãnh cùng đàn con vội bước. Nghe nói trước đó, chính một trong những chú vịt con cũng đã từng bị đánh cắp và đã được làm lại. Nhớ những lần trước đây khi chưa biết chuyện, tôi đã bao lần tự hỏi không biết chính xác gia đình vịt này có bao nhiêu con và con nào là vịt mẹ. Giờ thì thắc mắc đó đã được giải đáp vì người ta đã làm lại, (hay tìm lại) chú vịt mẹ và đã đặt vào đúng vị trí cũ để nó tiếp tục làm cái công việc dẫn dắt đàn con về đúng bến bờ. Không hiểu trong thời gian vịt mẹ đi vắng ấy, có điều gì rủi ro đã xảy ra cho đàn con không?

Cảm giác đầu tiên của tôi khi thấy vịt mẹ trở về là một niềm vui mà người khác có thể cho là ngớ ngẩn. Tôi chẳng phải là một cư dân của thành phố này mà chỉ như là một du khách ghé chơi Boston giây lát để rồi sẽ ra đi một ngày nào đó. Vậy mà tôi lại thấy vui làm sao khi thấy vịt mẹ trở về. Cái niềm vui nho nhỏ ấy, lạ thật, lại xóa tan đi những niềm vui lớn khác mà tôi đã có được ngày hôm ấy ở chốn thị thành. Nhìn vào dáng vẻ của chú vịt mẹ cùng kiểu dáng với đàn con và so sánh với hình ảnh trong sách vở, tôi tin chắc rằng chú vịt mẹ đã được làm lại đúng theo nguyên mẫu. Đó là điều may mắn, bởi vì câu chuyện này nhắc nhở về một trường hợp tương tự xảy ra ở thành phố Huế quê tôi.

Đó là một công viên nhỏ, rất nhỏ, nằm chen giữa hai tòa nhà dọc sông Hương trên đường Lê Lợi. Công viên ấy bé nhưng lại rất xinh xắn và đặc biệt có tượng bốn chú voi bằng đồng đen suốt ngày phun nước xuống chiếc hồ nhỏ. Tôi đọc đâu đó trong sách báo bức tượng là món quà của ai đó đã tặng cho hoàng gia Huế ngày xưa (?) Thời học sinh trung học, trên đường đến trường, ngày nào tôi cũng đi ngang công viên này và cứ mỗi lần như thế đều không quên quay mặt khẽ nhìn bức tượng bốn chú voi xinh xinh ấy. Vậy mà một thời gian sau, chúng đã bị lấy cắp, để lại cái bệ xi-măng quạnh quẽ buồn hiu. Tôi đã từng tiếc cho một món quà nghệ thuật vô giá và thầm trách cái hành động vô thức của ai đó. Cũng may gần đây, bốn chú voi ấy đã được làm lại và trả về chốn cũ để cái công viên khiêm tốn ấy lại có cái tên Tứ Tượng, (hay Bốn Voi) ngày nào. Nhưng buồn thay, ngày lắp đặt lại bốn chú voi ấy cũng là ngày tôi phát hiện ra rằng những chú voi này không phải là những chú voi của ngày xưa, mà đã biến dạng đi nhiều. Chúng nhìn mới hơn và sáng hơn với màu đồng vàng kiêu hãnh, nhưng không hiểu sao, tôi vẫn luôn nhớ bốn chú voi đồng đen cũ kỹ ngày trước và tự hỏi sao chúng đã không được làm lại theo khuôn mẫu cũ. Cũng vì vậy mà tôi lại thấy vui hơn với sự trở về của chú vịt mẹ ở Public Garden này. May thay, đó vẫn là hình ảnh một thời vang bóng!

Dương Lâm Anh
       
   

    Salem và ngôi nhà Bảy đầu hồi

(Bài đăng trên Kiến trúc Nhà đẹp số 6, 6/2004)

Chúng tôi đón tàu lửa Amtrack ở North Station, Boston để đi Salem vào một ngày mùa đông lạnh tê tái, đúng vào dịp lễ Halloween. Phải mất 40 phút mới đến nơi. Cái lạnh thâm trầm cùng bầu trời u ám làm cho cái thành phố cổ tích này trông lại càng bí ẩn và ma quái hơn vào mùa lễ hội. Thành phố sống chủ yếu nhờ vào du lịch do gắn liền với những sự kiện bí ẩn về phù thủy trong quá khứ và người ta đã khôn khéo khai thác tiềm năng ấy để tạo nên hình ảnh có một không hai về một thành phố ma quỷ. Hằng năm vào dịp lễ Halloween là cả thành phố sôi động hẳn lên vì du khách khắp nơi đổ xô về đây để được giải trí với những hoạt động vui nhộn nhưng cũng có phần ghê rợn của ngày lễ đặc biệt này. Có người còn tự hoá trang thành những nhân vật kỳ lạ. Khắp mọi nơi, trước cửa nhà hay cửa tiệm, người ta dựng lên những hình tượng trang trí xinh xắn. Có thể là những búp bê ngộ nghĩnh mà cũng có thể là những bà phù thủy dữ tợn phi trên những chiếc chổi hay những con dơi, con nhện khổng lồ. Ở đây có nguyên một viện bảo tàng các phù thủy (Salem’s Witch Museum) với một tượng phù thủy lớn ngay giữa lối vào. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Salem còn lôi cuốn du khách bởi cái thành phố nhỏ bé này gắn liền tên tuổi với nhà văn nổi tiếng của nước Mỹ Nathaniel Hawthorne, người đã viết hai cuốn tiểu thuyết lừng danh Chữ A màu đỏ (The Scarlet Letter) và Ngôi nhà Bảy đầu hồi (The House of the Seven Gables). Tượng của ông được đặt ở một vị trí trang trọng ở trung tâm thành phố. Đây rồi toà nhà Sở Quan Thuế xây bằng gạch đỏ, nơi Hawthorne đã từng làm việc và đã được ông nhắc đến trong cuốn tiểu thuyết Chữ A màu đỏ. Đặc biệt ngôi nhà bảy đầu hồi vẫn còn đó; nơi đã gây cảm hứng cho ông viết cuốn tiểu thuyết cùng tên. Ngôi nhà bằng gỗ màu đen cổ kính với lối kiến trúc đầy ấn tượng. Ngày ấy, căn nhà này thuộc về một người anh em họ của Hawthorne, còn chính ông thì sống trong một căn nhà nhỏ khiêm tốn hơn cũng nằm trong khu đất đó mà bây giờ đã trở thành một bảo tàng nhỏ về cuộc đời ông. Khuôn viên tòa nhà tràn ngập cây cối, cái giếng cổ xây bằng đá vẫn nằm đó như thách thức với thời gian. Lúc chúng tôi đến thăm, những cây cổ thụ quanh tòa nhà đã rụng bớt lá. Số lá ít ỏi còn sót lại lại nhuốm một màu vàng tê tái, vô tình mà hài hòa đến độ tuyệt hảo với toà nhà thâm u bằng gỗ đen tuyền. Toàn bộ khuôn viên và ngôi nhà vương vấn nét thôn quê mộc mạc nhưng thâm trầm và sâu lắng. Dù vào những dịp như thế này, toà nhà ngập tràn du khách, nhưng cái tấp nập lễ hội vẫn không xua đi được cái vẻ cô đơn cổ kính của một toà nhà xưa và bầu không khí bí hiểm của Salem.

Lang thang khắp phố, cố tận hưởng cho hết cái vẻ bí hiểm của mùa lễ hội. Cái lạnh đến tái tê làm chúng tôi ai cũng đói, muốn ăn một cái gì đó để làm cho người ấm lên. Và đây, trên vỉa hè là một quầy hàng nhỏ bán một món đặc sản của Salem rất phù hợp vào những ngày đông lạnh giá này. Đó là món hành tây chiên nóng. Củ hành tây được cắt tỉa thành một bông hoa tuyệt đẹp, nhúng vào một loại bột và thả vào một chảo dầu nóng chiên cho đến vàng rộm lên, lại ăn kèm với một loại nước xốt cay màu hồng nhạt quyến rũ. Cái hăng nồng của hành và cái cay nóng của nước xốt có khả năng làm cho cơ thể ấm lên ngay tức thì. Vừa ăn vừa xuýt xoa và nước mắt nước mũi cứ thế chảy dài vì gió lạnh, mà cũng vì hành tây nóng và nước xốt cay. Cái món ăn trông có vẻ đơn giản đó lại ngon một cách cực kỳ vào lúc này đây.

Lại có một khoảng thời gian khá dài chờ tàu để về lại Boston. Đó chỉ là một trạm đón khách ngoài trời không mái che, lạnh đến buốt da buốt thịt. Gió thổi lồng lộng và người ta xích lại gần nhau hơn...

Dương Lâm Anh

        Niềm vui trên phố

(Một phần bài này đã đăng trên Kiến trúc Nhà đẹp số 2, 2/2006)

        Một đêm giao thừa lạnh tưởng như không thể lạnh hơn được nữa, tôi cùng mấy người bạn nhập vào dòng người trôi đi trong niềm háo hức của đêm trừ tịch. Boston là một trong số ít thành phố ở Mỹ nơi người dân vẫn còn giữ phong tục đổ ra đường đi dạo trong cái lạnh cắt da của “first night” (Có thể bạn sẽ tự hỏi sao là “đêm đầu tiên”, mà không phải là “đêm cuối cùng”...) Sau khi thỏa thích ngắm nhìn những khối băng đăng bốc khói đủ màu sắc trong công viên trung tâm, chúng tôi dừng chân ở một tiệm cà phê nhâm nhi tách chocolate nóng tuyệt vời đợi đến giao thừa. Kim đồng hồ nhích dần đến giây phút thiêng liêng, như bao người khác, cả nhóm ùa chạy ra quảng trường, nơi hàng ngàn người đang tụ họp đồng thanh “count down” (đếm ngược) từng con số và đúng lúc nửa đêm, mọi người hét lên trong niềm xúc động dạt dào và pháo hoa sáng rực. Chợt thấy cái gì vương vướng dưới chân, nhìn xuống, chúng tôi ngỡ ngàng thấy trước mặt mình bức tượng thỏ và rùa đang chạy đua. Hai nhân vật ngộ nghĩnh trong chuyện ngụ ngôn của La Fontain chẳng lạ lùng gì, nhưng đã cho chúng tôi một niềm vui đặc biệt mà mãi đến bây giờ, mỗi khi nghĩ đến đêm giao thừa năm ấy, hình ảnh chú rùa chậm chạp mà kiên nhẫn và chú thỏ huênh hoang ở quảng trường Copley lại hiện về trong ký ức. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Một lần khác tha thẩn ở đại lộ Commonwealth, tôi chợt thấy chiếc áo và cái mũ lính cứu hỏa đúc bằng đồng vắt vẻo trên một bức tường thấp. Đó là công trình tưởng niệm những người lính cứu hỏa đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ trong một cơn hỏa hoạn xảy ra trong lịch sử thành phố. Đài tưởng niệm đơn giản, nhỏ bé và khiêm nhường nhưng đã làm tôi suy nghĩ thật nhiều. Cũng vậy, nếu bạn đi về phía North End, sẽ thấy Holocust, một công trình dựng lên để tưởng niệm những nạn nhân Do Thái bị trừ khử bằng hơi ngạt trong thời kỳ phân biệt chủng tộc đẫm nước mắt của lịch sử nhân loại. Tượng đài không to lắm, gồm những ống hình trụ vuông bằng thủy tinh trong suốt ghi tên những người xấu số. Nhìn kỹ, bạn sẽ thấy những làn khói nhẹ nhàng bay lên suốt ngày đêm gợi nhớ những luồng hơi độc. Chỉ thế thôi mà công trình này lại làm nhói lòng bao người.

Một lần đang đứng trên thang cuốn ở trạm tàu điện ngầm Porter Square, bất ngờ thoáng qua mắt là những chiếc găng tay đúc bằng đồng sống động như thật nằm lăn lóc như thể một người thợ nào đó vừa xong việc, tháo ra vức bâng quơ trên sàn nhà. Cả bọn reo lên vui vẻ như thể vừa phát hiện ra một cái gì đó hết sức thú vị. Dạo khác ở New York, ghé thăm thành phố Buffalo, thấy khắp nơi, trong công viên, trước cửa tiệm, giữa hồ nước... là tượng những chú trâu ngộ nghĩnh. Có chú đang tinh nghịch nô đùa giữa vũng nước tung tóe, có nàng khiêu vũ trong những chiếc áo đầm đủ màu ngộ nghĩnh, chú thì đăm chiêu nhìn trời. Và thế là cái tên thành phố  Buffalo như khắc sâu vào tâm trí. Cũng vậy, Massachusetts có lần chợt bừng sáng lên bởi sự xuất hiện khắp nơi những chú cá codfish đủ hình dạng, màu sắc và chất liệu. Những ai thông hiểu lịch sử nước Mỹ thì hẳn đã biết vai trò của loài cá này đối với những người di cư đầu tiên sang vùng đất mới. Nghệ thuật công cộng ở nước Mỹ này rất phong phú. Những bức tranh tường (murals) mô tả những nhân vật nổi tiếng trên thế giới ở đường Newburry, một bức khác mô tả những tên cướp biển đang leo trên tường ở Salem; tất cả, tất cả tạo nên một niềm hứng khởi đặc biệt cho những ai lần đầu nhìn thấy.

Gần đây chúng ta nghe nói nhiều về những dự án tượng đài quy mô và hoàng tráng. Đó là điều cần thiết nên làm. Nhưng xin cũng đừng quên những công trình quy mô nhỏ. Những tượng đài khổng lồ, bệ vệ tạo ra sự ngưỡng mộ và thán phục còn những bức tượng xinh xắn và ngộ nghĩnh, được đặt vào những vị trí bất ngờ nhất, lại tạo ra NIỀM VUI. Một lần ghé thăm nhà trưng bày của điêu khắc gia gốc Huế vang danh thế giới Điềm Phùng Thị ngay trung tâm thành phố Huế, tôi cứ nghĩ giá như những bức tượng tuyệt đẹp đó được làm bản sao rồi đặt trên đường phố thì ảnh hưởng của chúng sẽ được nhân lên gấp bội. (Như các công trình của bà ở nước Pháp). Tượng Phan Bội Châu tuyệt đẹp bao nhiêu năm trôi qua vẫn chưa có một chố đứng ngang tầm để có thể phô bày hết cái đẹp của một tác phẩm nghệ thuật đích thực. Ở Huế, đã bao nhiêu lần người ta ấp ủ một dự đầy tính nhân văn là dựng tượng Huyền Trân Công Chúa để ghi nhớ công lao của vị công chúa đã dám hy sinh hạnh phúc riêng tư của mình đổi lấy sự hòa thuận cho hai quốc gia lân cận, rồi một dự định lãng mạn tuyệt đẹp khác là tượng đài nữ thần sông Hương, biểu trưng cho vẻ đẹp vĩnh hằng của con sông huyền thoại. Những ý tưởng ấy thật đẹp, thật lãng mạn và bay bổng. Nhưng những người yêu Huế chờ mãi, chờ mãi vẫn chưa thấy...

Gần đây Huế đã sở hữu được một loạt tượng đài dọc hai bờ sông Hương do các nhà điêu khắc từ khắp nơi trong nước và cả nước ngoài làm tặng. Từ ngày có chúng, tôi để ý thấy ngày càng có nhiều người dân Huế và du khách, thay vì đi trên vỉa hè, thì lại chọn lối trong công viên. Rõ ràng những bức tượng đó đã có đủ sức mạnh để níu chân du khách. Chắc chắn rằng khi rời Huế, họ sẽ mang theo hình bóng một dòng sông với những tượng đài bên nó. Có thể người ta không tìm thấy ở những tác phẩm quy mô nhỏ này những ý nghĩa cao siêu nhưng ai dám bảo hiệu quả của chúng là nhỏ bé?

Dương Lâm Anh

Hãy đến thăm một công viên ở Boston để ngắm nhìn đàn vịt bằng đồng trong bài Chuyện về đàn vịt ở Public Garden. (Click vào tựa đề.)

               Làng trên núi

     (Bài đăng trên Kiến trúc Nhà đẹp số 12, 12/2005)

(Đăng lại trong số kỷ niệm 10 năm tạp chí Kiến trúc Nhà đẹp, 2007)

Quay lại nước Mỹ lần này, tôi thấy mình thật may mắn khi được đặt chân đến Telluride và Mountain Village, hai thành phố song sinh nằm trên vùng núi bang Colorado, một trong những tiểu bang đẹp nhất Hoa Kỳ. Trong thư, Wendy, người mời chúng tôi đến, đã không ngần ngại gọi đó là “những ngôi làng”. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Telluride là một thành phố nhỏ, nếu xét về diện tích, với dân số chỉ khoảng 2000 người, nhưng xinh xắn và quyến rũ vô cùng. Thành phố nằm ở giữa một thung lũng, bao quanh là những ngọn núi, vì thế, nhìn từ góc nào cũng đẹp đến ngẩn ngơ. Từ sân bay ở Grand Junction về Telluride, xe chúng tôi đi ngang qua những nông trại bao la và thanh bình với những đàn bò ung dung  gặm cỏ. Nông trại của Raph Lauren, ông chủ nhãn hiệu thời trang Polo lừng lẫy, rộng mênh mông và đẹp như tranh vẽ.

Telluride xinh cứ như trong cổ tích huyền diệu bước ra. Xe ô tô phút chốc trở thành dư thừa nơi đây vì mọi thứ đều gần gũi. Đang là mùa hè, những con đường thoai thoải tràn ngập hoa lá và nắng ấm. Những ngôi nhà màu sắc ngộ nghĩnh cũng đầy hoa. Toà thị chính, nhà thờ, bệnh viện thì lại nhỏ bé đến khiêm nhường, hoàn toàn không một chút phô trương quyền lực mà như cố hòa lẫn vào đám đông thân thiện. Đi dạo trên đường, khách bộ hành có thể nghe thấy tiếng chim hót và tiếng nước chảy róc rách  vui tai. Âm thanh ấy đến từ một “dòng sông nhỏ,” một ngày đẹp trời bỗng dưng từ trên núi chảy xuống, len lỏi theo vệ đường và trở thành người bạn chung sống với cư dân nơi đây. Còn đối với một người mới đến như tôi thì mỗi khi quên lối về, cứ men theo dòng nước mà đi, sẽ về được đến nhà.

Telluride hiền hòa đến ngạc nhiên. Ở đây người dân không bao giờ phải khóa cửa khi vắng nhà. Nhưng có một thứ phải luôn luôn khóa kín. Đó là thùng rác, để ngăn không cho những chú gấu trên núi xuống tìm thức ăn. Ban đêm nếu lái xe ra vùng ngoại ô, phải cẩn thận vì rất có thể bạn sẽ gặp những đàn hươu, nai chạy băng qua đường. Thiên nhiên và con người ở đây chung sống hài hòa như tri kỷ.

Gần nơi tôi ở có một ngôi trường màu hồng ghi rành rành hai chữ High School (Trường Trung học) nhưng thực ra lại là một trường tiểu học. Điều này đã làm không biết bao nhiêu du khách bối rối. Nguyên trước đây toà nhà từng là một trường trung học. Từ khi thành phố có một  trường mới cách đó không xa, ngôi trường chỉ dành cho học sinh tiểu học, nhưng do tòa nhà thuộc diện di tích  nên cơ quan quản lý nhất định không cho phép thay bảng hiệu. Phải chăng đây là một bài học về bảo tồn? 

Telluride và Mountain Village giống như hai chị em sinh đôi, tuy hai mà như một. Người chị Telluride đằm thắm và chừng mực, cô em Mountain Village thì duyên dáng và tươi vui. Từ Telluride, chỉ cần trèo lên gondola thì khoảng 13 phút sau đã lên đến Mountain Village nằm ở độ cao 9.500 feet so với mực nước biển. (Gondola trong tiếng Anh là một loại thuyền đáy bằng, thường thấy ở Venice, Ý nhưng ở đây từ này được dùng để gọi cáp treo). Vào mùa đông, du khách đổ xô về đây trượt tuyết, còn mùa hè là mùa của các lễ hội. Lúc chúng tôi đến thì lễ hội khinh khí cầu (Telluride Balloon Festival) và Liên hoan nhạc Jazz (Jazz Celebration) đang xảy ra. Mountain Village là sự pha trộn giữa kiến trúc vùng núi châu Âu và phong cách đồng quê của vùng Rockies. Đi dạo trong phố, bạn có thể bất ngờ trông thấy trạm điện thoại công cộng màu đỏ đặc trưng của xứ sương mù hay một chút gì đó rất Pháp. Nhưng một lần tôi buột miệng nói “Thành phố này có vẻ rất châu Âu” thì Wendy chữa lại ngay “Rất Telluride”. Thế mới thấy người ta tự hào về thành phố của mình như thế nào.

Hai “ngôi làng” ấy lại càng đẹp hơn trong mắt du khách bởi cuộc sống cộng đồng hiền hòa đầy tính nhân văn. Xe ô tô dừng lại khi thấy người đi bộ qua đường. Không như những thành phố lớn khác ở Mỹ, hàng xóm đôi khi không biết mặt nhau, ở đây có vẻ như mọi người đều quen biết, gặp nhau chuyện trò thân mật. Mỗi thứ sáu hàng tuần, một đoạn đường Oak biến thành khu họp chợ bán đủ loại thực phẩm và rau quả sạch (organic) trong tiếng nhạc lôi cuốn của các nghệ sĩ đường phố. Phiên chợ trở thành nơi gặp gỡ bạn bè, người từ Telluride sang, kẻ từ trên Moutain Village xuống. Gần ngân hàng Tulleride có Free Box. Đó là một chiếc kệ bằng gỗ cũ kỹ. Người dân trong phố, ai có những đồ dùng, áo quần hoặc bất cứ thứ gì không còn dùng nữa có thể mang ra để đó. Khách tình cờ ngang qua, cần thứ gì cứ tự ý lấy về dùng. Gần trường trung học, có một trạm xe buýt nhỏ với mái che hình tam giác đơn sơ nhưng lại gây ấn tượng nhờ bức tượng đồng có tên Sofia, cô gái chờ xe buýt (Sofia, Girl Waiting for the Bus) mới khánh thành cách đây không lâu. Richard Arnold, tác giả của bức tượng, đã từng bày tỏ: “Tôi hy vọng khi mùa đông đến, mấy đứa nhỏ sẽ đi đến Free Box rồi quàng cho Sofia chiếc khăn và đội mũ cho cô.” Và chiều nay, trên đường ra phố trong cơn gió lạnh bất ngờ, tôi thấy một dải lụa đã được quàng vào cổ cô bé đứng chờ xe buýt.

Vâng, ở một nước Mỹ rộng lớn và công nghiệp hoá cao độ, vẫn có những điều bình thường mà kỳ diệu như thế. Và điều đó chỉ có thể tìm thấy ở những “ngôi làng trên núi”...

  Dương Lâm Anh

    
              Xao Xác Điệp Anh Đào

(Bài đạt giải Ba trong cuộc thi Ấn tượng không quên trong cuộc đời của tạp chí Khoa học phổ thông, số 25, 2005)

Đăng trên khamphahue.com.vn ngày 27/2/2008

        Ngày mới ra trường, tôi có dịp về dạy một thời gian ngắn ở ngôi trường màu hồng vốn rất nổi tiếng của đất thần kinh. Ngôi trường vang tiếng không những vì bề dày lịch sử và chất lượng dạy học, mà còn vì vẻ đẹp cổ kính đầy kiêu hãnh với lối kiến trúc rất riêng, không giống với bất kỳ một ngôi trường nào khác trên đất nước này. Nhưng cũng lạ, cái ấn tượng sâu đậm nhất trong tôi sau một năm giảng dạy ở đó chẳng phải là những dãy lớp học rộng rãi uy nghi; cũng không phải cái cổng trường trang trọng và nghiêm cẩn, mà lại là những dãy cây cổ thụ mang một cái tên rất đẹp là điệp anh đào. (Có người đặt cho một cái tên khác là “nhị độ mai”, bởi mỗi năm cây trổ hoa hai lần). Mỗi khi hoa nở, cả ngôi trường bỗng sáng rực lên, quyến rũ lạ thường. Toàn bộ lá trên cây rụng hết nhường chỗ cho những chùm hoa phơn phớt nửa hồng, nửa tím, chen chúc nhau trên những cành khẳng khiu, tạo thành những chuỗi hoa dài và rơi lả tả trong những cơn gió. Khi mới nở, hoa có màu tím nhạt rồi phai dần sang hồng rồi trắng, vì thế trên cây bao giờ cũng là hòa sắc của nhiều tông màu. Những lúc ấy, đứng trên cao nhìn xuống, cả ngôi trường như khoác một tấm áo mới kiêu sa, đẹp đến nao lòng! Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Lúc ấy tôi còn trẻ lắm, vừa mới ra trường, bỡ ngỡ, khao khát và đam mê. Thế nhưng cũng vì mới về, còn lạ nước lạ cái, những lúc không có tiết dạy, thay vì ngồi đợi ở phòng giáo viên, tôi vẫn thường tha thẩn quanh trường hay ngồi đọc sách trên những ghế đá rải rác khắp sân, dưới những tán cây mát rượi. Trong giờ học, lối đi vắng người, ngôi trường im phăng phắc, cái tĩnh lặng nghiêm trang đầy vẻ học thức trong ngôi trường cổ đầy hoa lá và tiếng chim. Và tôi yêu biết bao những giây phút ấy. Cũng vì vậy mà tôi có dịp gặp và quen một người đàn bà dáng vẻ chất phác, bình dân, nếu không muốn nói là kham khổ. Bà trạc 50 tuổi, nước da tái xám, nét đặc trưng của những người lao động lam lũ. Đó là bác cai trường, người vẫn thường tranh thủ lúc rỗi rãi ra quét sân, luôn tiện thu nhặt những cành cây khô làm củi đun bếp. Biết tôi là thầy giáo trẻ mới về, còn lạ với môi trường mới, bà vẫn thường hay trò chuyện hỏi thăm. Sau này tôi mới phát hiện ra bà cũng có một đứa con đang học trong lớp tôi và nó vẫn thường kể cho bà nghe về chuyện học hành, về những thầy cô giáo mới của mình. Dù tôi nhỏ tuổi hơn nhiều nhưng lối nói chuyện lễ phép của bà, một tiếng dạ, hai tiếng thưa, làm cho tôi cảm động biết bao. Cũng như nhiều ngườì thời ấy, do hoàn cảnh, bà không được đến trường, nhưng qua những cuộc trò chuyện, tôi tìm thấy ở người đàn bà này một sự tôn trọng học vấn hiếm có. Bà rất quan tâm đến việc học của con mình. Cũng là lẽ thường tình, những bậc cha mẹ khốn khó vẫn thường cố cho con mình một cuộc sống tốt đẹp hơn, như một sự bù đắp cho những thiệt thòi của mình ngày trước. Có lần tôi ngỏ lời hỏi xin một nhánh điệp anh đào nhỏ đem về ươm trong vườn nhà mình, bà mau mắn nói “Cây này rất dễ trồng, thầy cứ đến và tôi sẽ chặt cho thầy một nhánh thật lớn đem về trồng để cây mau phát triển, chứ lấy một nhánh nhỏ thì lâu lắm...” 

Nhưng cuối cùng tôi đã không làm điều đó vì e ngại, sợ mang tiếng là chặt cành bẻ cây trong vườn trường, dù đã được cho phép. Bẵng đi một thời gian, lúc ấy tôi đã chuyển về dạy tại trường Đại học Sư phạm Huế. Một lần, tôi gặp một em sinh viên trong lớp và phát hiện ra rằng em chính là học trò cũ, con của bác cai trường thuở nào. Nhanh thật, nhớ ngày nào em vẫn còn là một học sinh trung học, thế mà giờ đây đã là một sinh viên và sẽ trở thành đồng nghiệp của tôi một ngày không xa. Tôi thấy vui với ý nghĩ rằng, chẳng bao lâu nữa, đồng lương giáo viên, dù ít ỏi của em, có thể trợ giúp phần nào người mẹ khốn khó ấy nuôi cái gia đình nheo nhóc. Thời gian cứ trôi và rồi một ngày tôi tình cờ thấy trên ngực em tấm băng tang màu đen. Tôi ngậm ngùi biết rằng một vì sao nữa đã băng ngang trời. Tội nghiệp, người mẹ ấy đã không kịp chờ...

Bây giờ trong vườn nhà tôi, ngay trước của số phòng làm việc, cũng có một cây điệp anh đào cao lớn sum sê, đến mùa vẫn thường lặng lẽ ra hoa. Nói là lặng lẽ bởi vì cây cao quá mà tôi thì vẫn cứ tiếc không dám tỉa bớt cho thấp lại như người ta vẫn làm. Nhiều người trong gia đình tôi, rủi thay, lại không có cảm tình với cây hoa này, vì nó thường trút lá những lúc sắp ra hoa nên khoảng sân xi-măng luôn phủ lá và bay khắp nơi. Vả lại, xung quanh là những nhà cao tầng che mất tầm nhìn, nên đôi khi cây ra hoa mà chẳng nhiều người biết. Mặc, cây vẫn cứ trổ hoa mỗi năm hai lần, những cánh hoa tím hồng vẫn rơi lả tả trong gió thoảng. Chỉ một mình tôi là trông chờ và vui mừng khi thấy cây ra hoa, dù phải ngửa cổ lên trời mà ngắm. Dù cây địêp anh đào này không phải là cây của người đàn bà khốn khổ ấy cho, nhưng cứ mỗi lần nhìn thấy nó, tôi lại nhớ đến khoảng thời gian ngắn ngủi đầy ý nghĩa ở ngôi trường này và hình ảnh người đàn bà kham khổ nhưng tốt bụng đó. Giờ đây ở chốn bên kia, không biết bà đang làm gì và ở đó có không những cây điệp anh đào hằng năm hai mùa hoa nở?

  Dương Lâm Anh   

         

   Giáng sinh kỷ niệm

(Bài đăng trên Kiến trúc Nhà đẹp số 12, 12/2004)

  Kính tặng thầy G.S và gia đình

Sau một thời gian sống ở đất Mỹ, khi mà suy nghĩ của tôi về các giá trị gia đình của người Mỹ có phần sút giảm theo hướng tiêu cực thì may thay, cái buổi tối Giáng Sinh (Christmas Dinner) truyền thống ấy tại nhà thầy G. S. đã đến đúng lúc để cứu vãn và nhắc tôi rằng vẫn còn đó những giá trị tinh thần tốt đẹp của người Mỹ, ít ra là vào lúc ngày cùng tháng tận của năm này. Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Thầy đến đón chúng tôi tại trạm tàu điện ngầm Wolleston và đưa về nhà ở một thành phố có cái tên nghe ngồ ngộ Hingham. Ngồi trên xe, mặc dầu trong lá thư trước đó, thầy đã cặn kẽ giới thiệu trước từng người mà chúng tôi sắp gặp, một lần nữa thầy lại lặp lại những lời ấy. Có lẽ thầy muốn tạo cho chúng tôi cảm giác thân mật ngay từ những giây phút đầu tiên. Thầy kể về người mẹ mà thầy rất kính trọng bởi sau khi chồng mất, đã sống một mình như thế nuôi con. Trước đây là một nhà giáo, khi lập gia đình, theo luật lệ cũ, bà phải nghỉ làm việc để chăm lo việc nhà. Rồi chồng mất, bà đã không tái giá, tiếp tục nghề dạy học và chăm sóc những người con. Phần lớn những người trong gia đình thầy đều theo nghề dạy học. Thầy có vẻ rất tự hào về điều ấy và gọi đó là truyền thống gia đình.

Đó là một ngôi nhà hai tầng cổ kính xây vào thế kỷ thứ 17, lánh xa phố phường đô hội. Ngay từ giây phút đầu tiên bước vào nhà, tôi đã nhận ra ngay không khí ấm cúng bởi cách bài trí và cái vẻ cổ xưa của một ngôi nhà xây cách đây 4 thế kỷ. Ngôi nhà bằng gỗ đã thấm màu thời gian, trần rất thấp với những bệ của sổ mà ở mỗi ô cửa lung linh một ngọn nến nhỏ (tiếc thay đó là những cây nến bằng điện mà thầy giải thích là để bảo đảm an toàn). Tôi bị cuốn hút bởi cái lò sưởi thật mà trong đó ngọn lửa đang bùng cháy với cái mùi ngây ngây của khói và nhựa cây đã làm mê mẩn một kẻ lãng mạn là tôi. Từ trước đến nay, dù sống ở xứ nóng, tôi vẫn thầm ước trong ngôi nhà của mình cũng có một cái lò sưởi như thế. Cái ánh lửa bập bùng từ lò sưởi không sáng chói như những bóng đèn huỳnh quang mà chỉ đủ sáng để thấy những khuôn mặt rạng rỡ đêm Chúa ra đời. Tiếng nổ tí tách của ngọn lửa làm tôi mê say. Giữa cái lạnh giá của đêm Giáng sinh này, được ngồi quanh ngọn lửa ấm là một điều hạnh phúc!

Mọi người trong nhà thấy đã tụ họp bên cái bàn nhỏ cạnh lò sưởi chờ chúng tôi, những vị khách đến từ những đất nước Á Châu cách xa nữa vòng trái đất. Mẹ thầy trông đã già lắm rồi nhưng cái không khí của đêm Giáng Sinh như làm bà trẻ lại với cái áo vét truyền thống màu đỏ;   trên ngực đeo một cái huy hiệu bằng kim loại sáng chói. Ngoài ra, đón chúng tôi còn có hai người em gái của thầy, cũng là hai cô giáo, gia đình người con gái và người con trai út, một anh chàng cao lớn mà khi bước vào phòng khách phải hơi cúi người xuống để khỏi chạm đầu vào cái trần nhà. Và nhân vật “quan trọng” nhất là cô S., đang loay hoay với món gà tây nướng trong bếp. Chúng tôi ngồi nói chuyện ở phòng khách, hoàn toàn không một chút lạ lẫm. Sau khi nếm món bánh quy mặn cùng với đủ loại pho mát làm món khai vị ngay tại phòng khách, thầy dẫn chúng tôi đi thăm từng phòng trong nhà theo thói quen của người Mỹ. Căn nhà ấy đúng là một căn nhà kiểu cổ tiêu biểu. Nó cũng phảng phất phong vị những ngôi nhà cổ ở Việt Nam. Màu thời gian đậm nét khắp mọi nơi. Trong phòng làm việc của thầy có một cái kèo nhà bằng gỗ thật lớn mà nếu để ý ta có thể thấy ở hai đầu có khắc hai dấu V. Đó là vết tích của ông thợ xây nên ngôi nhà này, vì không biết chữ nên đã khắc vào gỗ hai dấu hiệu đơn giản ấy thay cho tên mình. Một điều thú vị khác là bên hông nhà có một khu đất cây cối cao lớn như một cánh rừng mà lúc ấy, phần vì tối, phần vì lạnh, tôi đã không thấy là nó rộng đến cỡ nào. Dưới đất là những súc gỗ lớn mà thầy bảo tự tay mình chẻ ra làm củi đun lò sưởi. Tôi khẽ mỉm cười tưởng tượng hình ảnh một ông già râu tóc bạc phơ ngày ngày đốn củi đốt lò vẫn thường thấy trong phim cổ tích...

Và khi thức ăn đã sẵn sàng, mọi người tụ tập ở phòng ăn quanh một cái bàn trải khăn đỏ thắm mà ngay chính giữa là ngọn nến đứng xen trong một nhánh holy xanh um với những hạt bé màu đỏ thẫm. Là một trong số rất ít loại cây vẫn xanh tươi suốt mùa đông lạnh giá, holy được chọn là biểu tượng của Giáng sinh và bất tử. Lấp lánh trên bàn là những bộ đồ ăn bằng bạc. Ở phòng này cũng có một lò sưởi khác treo lủng lẳng những chiếc bít tất to tướng đang chờ ông già Noel đến tặng quà mà người em gái của thầy đã khoe với tôi đó là những chiếc tất mà cô ấy đã đan hồi còn nhỏ. Trên mỗi chiếc có thêu chữ cái đầu tiên của tên các thành viên trong gia đình. Bữa ăn tối bắt đầu với một lời cầu nguyện thật cảm động khi thầy nói rằng gia đình hôm nay kết nạp thêm ba thành viên mới và thầy gọi đó là một gia đình tuyệt vời (“a wonderful family”). Bữa ăn tối gồm có gà tây, món salad với nước xốt đỏ thẫm làm từ trái dâu tây, một chút rượu chát ấm nồng và tráng miệng bằng bánh cookies truyền thống đủ hình dạng mà cô con gái và mấy người em của thầy đã tự tay làm ngày hôm trước và mang đến. Sau bữa ăn chính, chúng tôi lại quây quần quanh lò sưởi, vừa uống nước, vừa nghe mọi người kể lại những kỷ niệm thời thơ ấu, coi lại những tấm ảnh chụp của gia đình ngày xưa. Dù không phải là người nhà, chúng tôi vẫn lây lan niềm hạnh phúc khi thấy nỗi xúc động vô bờ ánh lên từ khóe mắt của mọi người khi ôn lại những kỷ niệm xưa.

Giáng sinh ở Mỹ là như thế, lặng lẽ đến không ngờ. Mọi chuyên chỉ xảy ra quanh quẩn trong gia đình và những ngôi nhà đóng kín nhưng ấm cúng biết bao, ý nhị biết bao! Không, những giá trị gia đình tốt đẹp của người Mỹ đã không mất đi dù đã qua biết bao thăng trầm dâu bể của cuộc đời. Xin nguyện cầu cho điều đó còn tồn tại mãi...

Dương Lâm Anh

Hoa hay là người...

(Bài đăng trên Kiến trúc Nhà Đẹp số 3, 3/2005)

1. Một lần lang thang ở Beacon Hill (Boston), tình cờ thấy trong góc vườn nhà ai một cụm hoa màu vàng tươi trông vừa quen vừa lạ. Đến gần thì ra là loài me đất mà ở quê nhà vẫn thường hay nấu canh chua. Trong vườn nhà tôi ở Huế cũng có những cụm me như thế; chẳng cần trồng, đến mùa tự nhiên xuất hiện và kết hoa. Điều kỳ lạ là thay vì hoa bé, màu hồng chen trong đốm lá hình trái tim xanh thẫm thường thấy, cây me ở đây có lá màu xanh non, còn hoa thì lớn và có màu vàng tươi rói. Lòng thấy vui khi phát hiện ra sự đa dạng của thiên nhiên muôn màu. Lần khác ra ngoại ô thành phố, ngỡ ngàng thấy những đoá hồng màu xanh thẫm và ngạc nhiên hơn khi thấy những bụi hoa hồng đơn, chỉ có một lớp cánh mỏng, trông như những đàn bướm bay lượn trong vườn. Còn vườn Balboa ở San Diego có những chậu trà mi đủ màu sắc đơm hoa đầy trên cây và rụng tơi tả dưới gốc. Ở Huế, loài hoa trà thuộc loại quý vì rất ít khi ra hoa và chỉ có duy nhất một màu trắng. Cũng vậy, hoa quỳnh trắng ở quê nhà rất được nâng niu bởi nó chỉ nở một vài lần trong năm vào ban đêm, đỏng đảnh mấy tiếng đồng hồ là tàn. Vậy mà ở California, hoa quỳnh nở suốt mấy ngày và có đủ màu khác nhau... Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

2. Xin đừng cho hoa là loài vô tri giác. Hoa lặng im nhưng lại nói rất nhiều. Có phải chăng vì người miền Bắc vốn sâu sắc và thâm thúy nên hoa đào cũng chúm chím những ngày xuân chứ không nhoẻn cười rạng rỡ như hoa mai ở miền Nam, vốn cởi mở và vô tư như người  dân Nam Bộ. Người miền Trung kiêu kỳ, đài các nên loài bạch mai cũng một màu trắng trong quý phái kiêu sa, không vồn vã khoe sắc mà khép nép tỏa hương? Phải chăng người phương Tây sôi nổi và nồng nhiệt nên hoa ở đó màu sắc lộng lẫy tươi vui còn người phương Đông kín đáo, ý nhị nên hoa tỏa hương nhẹ nhàng?

3. Nhà tôi có trồng một cây mộc, mỗi khi ra hoa mùi thơm ngọt ngào quyến rũ. Những chùm hoa nhỏ li ti màu vàng nhạt có một mùi hương rất đặc biệt không thể lẫn với bất cứ loài hoa nào. Mỗi khi pha trà, người ta thường thích bỏ vào bình  một cụm hoa nhỏ để tăng thêm hương vị. Đó là món quà do một người quen đem tặng gia đình tôi. Sau một thời  gian đâm chồi kết hoa, tự nhiên mới đây nó tàn lụi dần rồi chết. Có thể là sự trùng hợp ngẫu nhiên nhưng sự thật là người đã đem cho chúng tôi cây hoa đó vừa mới qua đời. Phải chăng vì thế mà ở các nhà vườn ở Huế, nhiều người vẫn còn giữ phong tục để  tang cho cây cối trong vườn khi chủ nhân của nó vừa mới qua đời. Cũng buộc lên vành khăn tang trắng. Người ta tin rằng nếu không làm vậy thì cây sẽ buồn và héo tàn theo người quá cố...

Xin đừng cho hoa là loài vô tri giác. Hoa chính là người...

  Dương Lâm Anh

   Giấc mơ hình trái táo...

(Bài đăng trên tạp chí Kiến trúc Nhà đẹp số 4, tháng 4, 2006)

    (Nhân đọc bài thơ của Emily Dickinson)
 
Chiều nay tình cờ đọc lại một bài thơ của nữ sĩ Emily Dickinson**, tự nhiên tôi lại liên tưởng đến ngôi nhà mơ ước của con người. Với nhà thơ, thiên đường mãi là nơi tuyệt vời nhất bởi đó là nơi mà ta không thấy được; vì thế có thể tha hồ tưởng tượng, thoả sức mà bay bổng. Cũng như trái táo thắm ở trên cành cao quyến rũ mà ta không với tới.

Bây giờ và mãi mãi sau này, ngôi nhà đẹp nhất của con người vẫn mãi là ngôi nhà trong mơ. Ở đó chủ nhân tự do tưởng tượng và ao ước những gì đẹp nhất, lãng mạn nhất cho chốn riêng của mình. Phải chăng vì ao ước chính đáng đó mà kiến trúc trường tồn? Phải chăng vì thế mà kiến trúc được cho là một ngành lãng mạn, cho phép con người mộng mơ? Cái đẹp thì mênh mông và mơ ước thì vô cùng. Nếu như tôi là kiến trúc sư thì công trình để đời, công trình đẹp nhất của mình sẽ luôn là công trình mình sắp vẽ...

Bây giờ thì tôi đã hiểu tại sao trẻ con thích chơi trò xếp hình xây dựng. Đây là cái cột nhà, mảnh gỗ kia làm thành chiếc mái, miếng gỗ cong làm chiếc cổng cho dây leo... Thấy chưa đẹp, lại phá đi làm lại. Cứ thế giấc mơ dài ra; câu chuyện cứ tiếp diễn cho đến khi tác phẩm ưng ý nhất hoàn thành. Lại chạy khắp nơi hãnh diện khoe công trình của mình. Hình như trong mỗi đứa trẻ, có phần nào đó tố chất của những kiến trúc sư, của người xây dựng hay nhà thiết kế. Ngắm nhìn những ngôi nhà lắp ghép trò chơi đó, lắm khi người lớn cũng phải giật mình vì sự sáng tạo trong trẻo và vô tư của con trẻ. Tạo hoá đã ban cho con người sức mạnh của mơ ước nhưng tiếc thay chỉ một số người biết khai thác sức mạnh ấy; không ít người để cho nó vụt bay theo nỗi lo cơm áo gạo tiền và những hư danh phù phiếm…

Và cứ thế, mỗi đầu tháng, cầm trên tay cuốn Kiến trúc Nhà Đẹp; ngắm nhìn những thiên đường xinh xắn và đọc những tản văn ngập tràn cảm xúc, lại có thêm một giấc mơ êm đềm…

Dương Lâm Anh

** Nữ thi sĩ người Mỹ

Nguyên văn bài thơ tiếng Anh:   
Heaven is what I cannot reach!
The apple on the tree,
Provided it do hopeless hang,
That “heaven” is, to me.
The color on the cruising cloud,
The interdicted ground
Behind the hill, the house behind, -
These Paradise is found!
   Emily Dickinson

Thiên đường là nơi ta không thể đến,
Trên cành cao vô vọng trái táo xinh,
Với tôi, ấy “thiên đường”!

Đám mây sặc sỡ rong chơi,
Mặt đất giới hạn,
Bên kia sườn đồi, ngôi nhà sau ấy,
Nơi đó Thiên đường!
  Dương Lâm Anh (Tạm dịch)

    Nha Trang ngày trở lại

      (Bài đăng trên tạp chí Nội Thất số tháng 4,2006)    

Vậy mà cũng đã 20 năm mới có dịp trở lại cái thành phố màu ngọc bích dễ thương và hiền lành như chiếc lá này. Tôi như lặn ngụp trong những mảnh ký ức gãy vụn, mơ hồ của thời còn là một chú học sinh trung học lần đầu tiên được đi đến một nơi thật xa trên chuyến tàu lửa “kinh hoàng” thời bao cấp. Hình ảnh Nha Trang có chăng còn sót lại chỉ là màu xanh ngắt của biển những ngày thắm nắng hay đen thẫm dữ dội của một chiều sấm sét bất ngờ ghé qua, đường Trần Phú với những tai nấm khổng lồ được gọt đẽo từ những cây dương cổ thụ, hòn Chồng hiu quạnh và món bánh khọt đơn giản đến không ngờ...Đừng quên nhấp vào hình ảnh để thấy phiên bản lớn hơn.

Lần này Nha Trang đón tôi vào một buổi tối yên bình với những cơn gió dịu dàng cùng mùi mằn mặn của đại dương lẩn khuất trong bầu không khí khô ráo. Ấn tượng ban đầu thật ngọt ngào và tinh khiết.  Từ một xứ đang mùa ẩm ướt, buổi sáng thức dậy trong ánh nắng trong trẻo tưởng như lạc vào một thế giới khác. Gió hào phóng và mơn man, khiến bao mệt nhọc của cuộc hành trình bỗng nhiên tan biến. Ngồi làm việc trong nhà mà lòng cứ ngóng ra ngoài. Nhưng biết làm sao được, vì biển ngoài kia rất xanh và con sóng thì lại yêu kiều quá đỗi...

Buổi chiều rãnh rỗi, tôi lập tức chạy ra ngoài biển, mang theo sự háo hức được gặp lại người thân lâu ngày xa cách. Con đường dọc theo bờ biển đã là một thế giới khác, dài rộng hơn, sung túc và lộng lẫy hơn. Những toà nhà cao tầng đã xuất hiện đó đây, điểm xuyết con đường hai chiều tuyệt đẹp. Đứng từ bên kia cây cầu mới xây song song với cầu Xóm Bóng, nhìn về hướng trung tâm, bóng hình một đô thị nghỉ dưỡng đã hiện lên đầy hứa hẹn. Tôi như cảm nhận sức sống mãnh liệt đang trỗi dậy tuôn trào. Thay vì chỉ có một nhà hàng Bốn Mùa của mấy mươi năm về trước trên bãi cát hoang vu mộc mạc, giờ đây, dọc bãi biển là hàng loạt nhà hàng đủ loại cùng những dịch vụ phong phú. Khách sạn Hải Yến thuở nào với chiếc cổng cong cong ấn tượng (hiện không còn nữa) giờ có vẻ như nhỏ lại và khiêm tốn đi vì những toà nhà xung quanh to quá và màu sắc quá...

Lại có một chiều được nếm lại cảm giác thú vị và lãng mạn của những ngày ở xứ người khi được tự do nằm dài trên bãi cỏ ngắm nhìn đất trời và người qua lại. Nhưng ở đây không phải trong công viên mà là trên bãi cát cạnh mép nước. Nếu một lần nào đó bạn ra trước biển, xin đừng ngồi trên những ghế đá vốn có rất nhiều trong các công viên, cũng đừng nép mình trong những quán nước lịch sự có sẵn trên bờ, hãy thử bước xuống sát mép nước, càng gần càng tốt, (nếu bạn không sợ những con sóng có thể làm ướt đôi chân). Hãy ngồi đó một mình, im lặng lắng nghe tiếng muôn trùng và bạn sẽ thấy hơi thở của biến chợt đến rất gần và con người trở nên nhỏ bé biết bao. Trí tưởng tượng của bạn sẽ tha hồ mà bay bổng và quên hết mọi thứ trên đời.

Tôi đã từng đặt chân đến bãi biển La Jolla nổi tiếng ở San Diego nhưng không hiểu sao ấn tượng về nó vẫn nhạt nhòa. Phải chăng vì nó lạnh lùng và cuồng nhiệt quá với những tảng đá rêu xanh vững chãi? Biển Nha Trang nữ tính hơn nhiều; bãi cát cong hình thiếu nữ và những hòn đảo như huyền bí hơn sau lớp hơi nước xám đục và cái màu xanh rêu mờ ảo. Biển ở đây đẹp một phần cũng là nhờ những hòn đảo đó, giờ đã hết quạnh hiu với những khách sạn năm sao và những resort đắt tiền. Tôi đã ngồi đó cho đến lúc hoàng hôn chợt tắt để bóng tối bao trùm và thấy rõ những con mắt của biển khơi ngoài kia nhấp nháy...

Mỗi lần đi xa đến một nơi lạ, tôi lại được thõa mãn cái tính thích lang thang vô cớ của mình. Ba lô trên vai, quần ngắn và đôi giày sneakers, cứ thế mà đi. Lúc mệt thì tạt vào một quán vắng ngồi nghỉ, nhấm nháp một cái gì đó, rồi lại lên đường mà không có một lộ trình nhất định nào cả. Một lần sau khi đã đi hết dọc chiều dài con đường đẹp nhất thành phố, tôi quyết định đi sâu vào bên trong khu trung tâm buôn bán mà trí nhớ còn lưu lại một ngôi chợ hình tròn mang tên chợ Đầm. Tha thẩn và ngỡ ngàng vì trái lại với ngoài biển, cảnh vật ở đây hầu như không khác trước là bao. Vẫn những con đường nho nhỏ và những ngôi nhà chật hẹp một màu nâu cũ. Ngôi chợ hình tròn vẫn như xưa, những dãy phố, hàng quán vẫn cứ thế làm tôi bối rối không biết nên vui hay nên buồn...

Ngắm nhìn những công trình cũ mới, chợt nhận ra những toà nhà đẹp cứ vẫn là những kiến trúc Pháp ngày xưa còn sót lại. Viện Pasteur màu vàng thẫm cứ vẫn là kiến trúc tôi yêu. Đã có những cố gắng để Việt hơn với những khu resort “kín cổng cao tường”, những tam quan lợp ngói vảy cá và nhà rường lấp xấp kiểu đất thần kinh, nhưng đứng bên biển chúng bỗng trở nên lạc loài. Tháp Bà đã được chăm chút hơn với những hàng cột nhìn như thấp hơn và to ra. Nhưng cảnh vật nhìn từ đó vẫn đẹp đẽ và đầy sức sống. Những dãy thuyền gỗ hai màu xanh đỏ giương những đôi mắt lặng im thành hàng. Nhưng có lẽ ngạc nhiên nhất vẫn là nhà thờ Núi, (hay nhà thờ Chánh tòa). Đã đến đó rồi mà lòng vẫn phân vân vì nó hoàn toàn khác với hình ảnh trong trí nhớ của mình. Ngày ấy, nhà thờ Núi cao lắm, đứng vững chãi trên một ngọn đồi, ngạo nghễ nhìn xuống phố phường. Toà giáo đường giờ đây thiếu đi cái vẻ cao vời vợi và kiêu sa thuở trước; (hay khi người ta còn nhỏ, mọi thứ đều vĩ đại?). Những ngày sau đó, có dịp lang thang quanh nhà thờ, bất ngờ phát hiện ra rằng chính những quán xá, nhà cửa và bãi để xe lộn xộn dưới chân nhà thờ là thủ phạm của sự nghi ngờ trong tôi. Tuy nhiên nỗi buồn đó cũng nguôi ngoai khi leo con dốc thoai thoải lên nhà thờ một buổi chiều muộn đúng giờ hành lễ xảy ra ngoài trời và trà trộn vào đám con chiên đang thành khẩn hát thánh ca. Một khung cảnh huyền bí và khác lạ với đám rước những tu sĩ áo tím và những em bé thánh thiện dẫn đầu. Ở các nhà thờ ở Huế hầu như không thấy cảnh tượng như thế vì các buổi lễ thường xảy ra bên trong nhà thờ.

Một lần ngồi với học trò cũ, vốn là người Huế, bên bãi biển. Khi nghe dự định đi thăm chùa Nha Trang của tôi đã can ngăn “Đừng đi thăm chùa ở đây thầy ơi. Nó không so được với chùa ở mình đâu.” Ừ thì cũng có thể đúng vì Huế là xứ sở của Phật giáo mà. Vậy mà tôi vẫn cứ đi. Chùa Long Sơn với pho tượng khổng lồ trên đỉnh núi giờ không còn hoang sơ như trước nữa mà có vẻ khang trang hơn. Điều thú vị là gần đó còn có hai ngôi chùa khác tôi chưa từng đến, tạo thành một chuỗi liên hoàn mà tôi mường tượng ra một tour du lịch chùa chiền trên núi. Chùa Hải Đức cổ và đổ nát đến xiêu lòng, (nghe nói đang chuẩn bị trùng tu); chùa Linh Phong đang được xây lại theo kiến trúc chùa Huế. Cũng là lẽ thường tình vì vị sư trụ trì là người gốc Huế và đã gọi thợ ở đó vào làm. Có lẽ vì gặp được đồng hương, ông cố cầm chân tôi ở lại hỏi chuyện. Tôi được ông dẫn đi thăm ngôi chùa đang tu sửa dang dở để rồi trước khi tạm biệt lại nhận một lời chúc thượng lộ bình an ấm lòng khi biết rằng ngày mai tôi sẽ rời thành phố này mà đi.

Biết rằng mình sắp phải xa biển, sáng nay tôi dậy sớm hơn thường lệ để chạy ra đó, hy vọng được thấy bình minh nhưng tiếc thay mặt trời đã không xuất hiện. Buổi sáng ngoài đó không khí thật trong lành nhưng không êm ả như tôi trông chờ. Giá như bãi biển ít người tập thể dục hơn chút nữa, giá như người ta bước khẽ khàng hơn chút nữa, dù biết rằng ao ước đó thật là vô lý và ích kỷ bởi chốn trùng dương đâu của riêng mình...

Bởi vì Nha Trang trong sáng và khô ráo, lại nhớ về những buổi sương giăng cố đô mờ ảo; bởi vì Nha Trang thắm màu xanh biển nên lại nhớ về những bóng râm xanh mướt nội thành. Rời Nha Trang, trong tôi là hình ảnh của biển và biển, xanh đến ngút ngàn; là gió lồng lộng và mát rượi thịt da, là tấm lòng đôn hậu và hiền lành của người dân phố biển. Lòng khẽ ngân nga khúc hát “biển nghìn thu ở lại..., ” (*) tôi về...

Dương Lâm Anh
(*) Tựa đề một bài hát của Trịnh Công Sơn